"A antigüidade do tempo é a xuventude do mundo" (Francis Bacon)
 
EPÓNIMO (O noso nome)

Antonio López Ferreiro

Epónimo/a: (Adxectivo) Dise do personaxe que lle dá nome a unha época, rexión ou lugar. (Diccionario Do Cumio)

 

Fillo de D. Ramón López e Dona Xoana Ferreiro, nace o día 9 de novembro do 1837, na casa número 7 do praza do Mercado Vello (hoxe da Universidade) de Santiago de Compostela, o meniño Antonio Xoaquín. A casa onde naceu era propiedade dos seus avós maternos, que a mercaran un ano atrás.

Ao día seguinte foi bautismado na igrexa parroquial de San Fiz de Dentro ou de Solovio.

O pai de Antonio era natural de Pintín, parroquia de San Estevo de Calvos, na provincia de Lugo e a súa nai de Santiago. Seu pai era conductor (das carrilanas) de correos. Eran unha familia modesta e el era o único varón de cinco irmáns Basilia, Carme, Ramón –que debeu morrer moi novo-, Dores e Concepción, que permaneceu solteira e viviu sempre co seu irmán Antonio).

Antonio pasou toda a súa infancia en Santiago, vivindo desde o 1845 na Rúa Nova –no actual número 41- ata o 1859, en que reside na Rúa do Vilar –no 44 de hoxe-.

Contrariando o gusto do seu pai –que quería facer del un avogado, Antonio sentiu desde moi novo a vocación pola carreira eclesiástica, que iniciou no 1849, en calidade de alumno interno.


Seminario Maior no Mosteiro de San Martiño Pinario

Foi un alumno de grande proveito: estudiou uns anos no Seminario e despois na Faculdade de Teoloxía da Universidade de Santiago (estudios que iniciou no 1856). Foi ordeado presbítero polo Cardeal García Cuesta no 1862.

O seu pai foi destinado a Madrid como empregado do Ministerio da gobernación, polo que a familia se trasladou aló e Antonio foi con ela. Na Faculdade de Teoloxía da Universidade de Madrid licenciouse en xuño do 1863 en Sagrada Teoloxía, con nota de “Sobresaínte”.

Nese mesmo ano comezou os estudios na Escola Superior de Diplomática de Madrid para preparar a Carreira de Arquiveiros e Bibliotecario, facéndose arquiveiro no verán do 1865.

Nese mesmo ano 1865 publicou o que parece ser o seu primeiro traballo escrito crítico de carácter histórico, “Exame histórico-crítico dos Concilios celebrados en Santiago no século XI”. Inicia así unha longa andaina na que ten como fundamento facer unha historia entón nova e novedosa: baseada en documentos, en datos obxectivables, mesmo con crítica fundamentada sempre.

O mozo López Ferreiro era corpudo, alto, robusto e de bondadoso carácter

No 1866 regresou a Santiago de Compostela, sendo nomeado cura párroco de Santa Olalla de Vedra, no Arquiprestádego da Ulla, provincia da Coruña. Recén chegado alí, mellorou notablemente a igrexa e edificou unha nova casa rectoral.

No mesmo ano, movido polas súas afeccións arqueolóxicas, escribiu o “Pórtico da Gloria” (que volvería a editar no 1893, de forma aumentada e revisada).

A partir destes anos non deixou de escribir nunca sobre Galicia, a cidade de Compostela e o apóstolo Santiago.

No 1871 foi nomeado coengo do Cabido da Catedral de Santiago de Compostela, sendo logo designado para os cargos de Arquiveiro da Catedral e profesor de Arqueoloxía do Seminario Conciliar de Santiago, cargos para os que estaba sumamente preparado e que desenvolveu –entre outros- durante moitos anos.

  
Fachada da Catedral de Santiago e vistas da Catedral dende o Paseo da Ferradura


A partir dese momento, ficou definitivamente asentado en Santiago (na Rúa do Castro durante bastantes anos e na Rúa da Raíña, nº  16, ata a súa morte) e arredores, saíndo apenas de Galicia –terra nativa da que era un namorado- e que percorreu innumerables veces nas súas andainas arqueolóxicas.

Era home de vida familiar, tanto que, no dicir de familiares e achegados, a maior parte do ano escribía e estudiaba sobre a mesa do comedor, mentres familiares e invitados parolaban ou xogaban ás cartas

Por fins desa década dos anos ’70, Antonio López Ferreiro obtivo permiso do Arcebispo para facer traballos de exploración na Catedral dirixidas ao “descubrimento do sepulcro do Apóstolo Santiago”, que desaparecera desde a guerra (1808-1814) contra as tropas do emperador francés Napoleón. O descubrimento tivo lugar na madrugada do 28 de xaneiro do 1879. Este acontecemento arqueolóxico tivo grande transcedencia histórica e relixiosa para a Catedral e para a cidade de Compostela.

Nunha extraordinaria coincidencia temporal, días antes fora nomeado membro Correspondente da Real academia da Historia

Corría o ano 1880 cando viaxou a Roma para defender ao Cardeal Payá, da mitra compostelana, contra diversas protestas dos cóengos da catedral , perante o Papa.

Seguindo a recomendación médica que lle receita longas tempadas vida no campo para repor a súa saúde, en febreiro do 1887 merca un modesto casal de campo na parroquia de San Pedro de Vilanova, concello de Vedra, nas abas meridionais do Pico Sagro, nas terras da Ulla, que foi o seu lugar prefirido de descanso e traballo.

Nese mesmo ano créase a Cadeira de Arqueoloxía, sendo López Ferreiro nomeado titular da mesma, se ben non impartiu máis que as primeiras clases.

Os ratos de lecer pasábaos dedicado á floricultura e certos labores de horticultura, sendo un entusiasta da vida campestre.

No 1889, publicou, entre outros títulos, “O Códice Calixtino e o Canto dos peregrinos”.

Nesa época dirixiu os traballos artísticos de creación da actual furna de prata onde se gardan os supostos restos do apóstolo Santiago.

Desde 1882 a 1889, D. Bernardo Barreiro, arquiveiro municipal de Compostela, publica nesta cidade a revista “Galicia Diplomática”, dedicada a temas históricos fundamentalmente, e na que López Ferreiro vai colaborar de forma asidua.

No 1883 publica en Santiago unha obra histórica de grande interese: “Galicia no derradeiro tercio do século XV”.

Por outra banda, os seus alumnos da cátedra de Arqueoloxía, do Seminario Conciliar de Santiago, viñan demandando a publicación dunha obra que lles servise de guía e texto, polo que, no 1889, o noso historiador editou a “Arqueoloxía sagrada”.

No ano 1892 viaxa a Madrid con ocasión da Exposición Histórico-Europea.

Ao mesmo tempo, tamén atendía outros campos da cultura e, desde logo, vencellados a Galicia e a súa historia e escribiu en lingua galega tres novelas históricas: “A tecedeira de Bonaval” (1894), “O castelo de Pambre” (1895) e “O niño de pombas” (1896). Todas elas conteñen interesantes descricións arqueolóxicas, entre outros interesantes temas.

Na “Tecedeira de Bonaval” o autor desenvolve a acción nun Santiago turbulento, o do século XVI, con acontecementos históricos de alcance como a loita entre os rexedores da cidade Santiago e o Arcebispo. “O castelo de Pambre”, a mellor elaborada das tres novelas históricas, preséntanos a Galicia do ano 1378, un reino sen paz, consecuencia da subida ao trono de Castela de Henrique II.

Tamén de 1895 é unha das súas obras historiográficas máis sobranceiras: “Foros municipais de Santiago e da súa terra”.

No 1898 inicia a súa obra definitiva, de inmenso volume e inxente esforzo, a “Historia da Santa Apostólica Metropolitana Igrexa de Santiago de Compostela”.

Para esta obra contou con todas as facilidades por parte do Cabido compostelano, que tamén defrontou os custos. A obra quedou sen rematar, publicándose o volume undécimo, no 1911, algo máis dun ano despois da súa morte. Esta obra está dedicada realmente a toda Galicia, sendo unha mostra senigual de documentos históricos, que abrangue desde o nacemento da igrexa compostelana a principios do século XIX.

É de destacarmos que cada volume incorpora un apéndice documental amplo e variado, moito del inédito ata aquel momento.

No 1901 funda e dirixe ata o 1903 a revista “Galicia Histórica”.

No ano 1905 constitúese a Real Academia Galega e López Ferreiro é elixido membro de número

Os seus últimos traballos publicados datan do 1909, traballo que compaxinaba coa responsabilidade de presidir a Sección de Arqueoloxía da Exposición rexional Galega do mesmo ano, pesia estar faltándolle xa a saúde. Foi gracias ao seu certeiro criterio e grandes coñecementos, como esta parte da exposición resulta un grande éxito.

De feito, os seus achaques víñanse arrastrando desde había tempo e a arterioesclerose fóiselle agudizando ata que finou o eminente investigador, historiador e erudito, na casa de Vilanova, mainamente no 20 de marzo de 1910.

Atópase soterrado na zona norte do claustro gótico da Catedral de Santiago, que tantos méritos lle debe. Sobre a súa sepultura loce unha lápida. 

Os seus coñecidos destacaban del, entre outras virtudes, unha intelixencia prodixiosa, asombrosa memoria e inmensa capacidade de traballo e, sendo no político un tradicionalista, nunca foi extremoso.

Desde 1865 ata a súa morte, Antonio López Ferreiro escribiu e publicou 32 libros, oitenta artigos de grande extensión e máis de mil documentos.

En palabras do tamén historiador D. Xosé Ramón Barreiro Fernández encol de López Ferreiro, “podemos afirmar o seu compromiso de historiador e científico en recuperar a conciencia histórica do seu pobo, podemos constatar o seu sentimento galeguista que o conmovía cando recuperaba para a ciencia o pasado de Galicia.”

A mediados de marzo do 1910, o Concello acordou colocar unha placa na fachada da súa casa natal (hoxe sede do importantísimo Instituto Galego da Lingua) “para render tributo de consideración e respecto”, que foi colocada un ano despois e hoxe se pode contemplar e presenta o texto seguinte: “A cidade de Compostela ao seu fillo predilecto D. Antonio López Ferreiro, bo galego, bo sacerdote, bo historiador, bo literato, digno por todo de perdurante lembranza”.

Desde hai ben máis de medio século o noso Colexio –antes Escola Anexa de Prácticas- leva honrosamente o seu glorioso nome: Antonio López Ferreiro. E salvando as distancias no tempo e as diferencias lóxicas en canto ao seu pensamento relixioso ou sociopolítico, este Colexio prézase de compartir con el principios e motivos tan elevados como o servicio á comunidade, o amor a Galicia, o afán de coñecemento e a dedicación á infancia e mocidade compostelanas.

Compostela, 11 de novembro de 2003.

Lois X. Trigo, director.

(A versión galega de títulos e textos é nosa)


 

Voltar á páxina principal