ORIXES Por Real
Decreto de 30 de marzo de 1849 créanse as Escolas Normais
Superiores para a formación de mestres e mestras, nacendo
así a ESCOLA NORMAL
SUPERIOR DA UNIVERSIDADE LITERARIA DE Santiago de Compostela, que
debía instalarse,
pola orde que en xullo recibe o Rector da Universidade, en Santiago,
nun
edificio do Estado, e para cuxas obras de preparación se
elaborarían os
correspondentes orzamentos. O Decreto
tamén organiza e regula amplamente as “ESCOLAS
PRÁCTICAS”,
que pasan a ter unha sobranceira importancia dentro do sistema
formativo
profesoral. A
Universidade de Santiago decidiu instalar as ESCOLAS (a Normal e a
Práctica) no Pazo de San Xerome, pois que nel se podían
“colocar mestres,
alumnos, internos cadeiras e demais dependencias dun establecemento
desta
clase” (Informe do Rectorado de 1849), que contaba só “contiguo
ao edificio un
pequeno patio”, pero, sen embargo, dispuña “perto del dun terreo
a propósito
para o ensino da agricultura”, que logo sería ampliado co
arrendo da horta do
Mosteiro de San Martiño Pinario e o bosque do convento de San
Francisco. O edificio
é un vello e fermoso pazo sito na Praza do Obradoiro,
composto dous andares cunha superficie total de 1155 metros cadrados
(dos que
875 son de superficie cuberta). Antes foi Colexio de San Xerome, que
fundara o
Arcebispo D. Alonso de Fonseca para estudiantes pobres no ano 1501. O
propio
arcebispo aproveitara o edificio que era antigo hospital de peregrinos,
que
logo no 1652 se trasladou ao Hospital real As obras,
lentas, para arranxo da Escola Práctica non foron todo o
completas que o Rectorado consideraba porque o Concello rebaixou
considerablemente a cantidade aportada. Os Concellos,
polo artigo 13º do Regulamento, eran os responsables da
menaxe destas escolas, así como da das outras escolas do
común. No noso caso,
foi o Concello de Santiago o obrigado a aportar os enseres e moblaxe. As primeiras
persoas contratadas como responsables da Escola Práctica
foron D. Andrés Jacinto Suárez, no cargo de Rexente, e D.
Francisco María de la
Iglesia, Auxiliar. ESENCIA DA
“ESCOLA PRÁCTICA” O Regulamento
de 1849 sinalaba no seu artigo 1º que este tipo de
escolas serían “modelo” para as demais, foren públicas ou
privadas e, amais,
servirían para que o futuro profesorado poidese vivir, aplicando
en por si, os
métodos de ensino. Amais de
formaren parte das Escolas Normais, as Escolas Prácticas
eran, de acordo co artigo 3º, escola pública para os nenos
da cidade. O artigo
7º, pola súa parte, especificaba que estaban divididas en
dúas seccións, non
estando medido o paso por cada unha delas por un período de
tempo determinado,
senón polo nivel acadado: para pasar á segunda
sección non só había que dominar
ben as materias da primeira, tamén compría superar un
rigoroso exame. Co mesmo
criterio se podía incorporar alumnado procedente doutras
escolas. Tiñan amais
ao longo do ensino os mesmos exames que o resto das escolas. Xa que logo,
a Escola Práctica formaba necesariamente parte da Escola
Normal, polo que o director desta tamén o era da
Práctica, así como o seu
propio Inspector. Por outra
banda, o edificio estaba obrigado a fornecer de dependencias
arranxadas e dignas para habitación do Rexente da Escola
Práctica e para as
dúas Seccións. O alumnado da
escola Práctica era considerado como unha parte máis do
alumnado da Normal e non podían contar menos de seis anos para
ingresaren na
Primeira Sección nin sete na Segunda. Para poder
ingresar, o alumnado tiña, entre outra documentación, que
amosar a Fe de Bautismo e ser presentado polos pais, titores ou
encargados.
Debían asistir ás clases calzados e vestidos con limpeza,
pagando unhas
“retribucións” que estaban en función dos ingresos da
familia, sendo a
asistencia gratuíta para os necesitados. Finalmente,
no que á organización se refire, dictouse en decembro
unha
Circular concretando o Programa para o réxime e Goberno das
Escolas Prácticas. INICIO DA
ACTIVIDADE
En abril do 1850 infórmase que as obras
xa están rematadas, pero as clases inda demoraron en comezar
ata, polo menos,
mediados de xuño.
Foron 86 os nenos que estrearon a
Escola, todos eles na Primeira Sección, pois inda non
había alumnado preparado
para a Segunda, habendo informes de que se topaba ben dotada e
ventilada.
A principios do ano seguinte, 1851,
elaborouse unha especie de Regulamento e desde o 1853 a Escola
arrastrou
durante varios anos un problema de ausencia de profesorado. DESDE A LEI
MOYANO (1857) A 1899 No mes de
setembro de 1857 publícase a coñecida como Lei Moyano,
que
insiste en indicar que toda Escola Normal terá agregada unha
Escola Práctica,
para que o alumnado aspirante a mestre poida practicar nela.
Estaría ao cargo
do Concello no tema da conservación. Por unha Real
Orde do 1858, a Escola Práctica pasa a elaborar os seus
propios orzamentos. Sabemos
tamén que na Escola Práctica se empezaron a impartir
ensinanzas ás persoas adultas. 1899 – 1914:
UN NOVO SÉCULO
Por Real Decreto de 29 de agosto de
1899, díctase un novo Regulamento das Escolas Prácticas,
que agora pasarán a se
denominar Escolas Graduadas Anexas ás Normais.
A súa dependencia orgánica, funcional e
pedagóxica a respecto das Escolas Normais segue basicamente
igual: o director
da Normal é o director e inspector da Graduada, vda. 1914 – 1931:
CERTAS MELLORAS NO ENSINO Por un Real
Decreto de 30 de agosto de 1914 establécese unha nova
estructura da carreira de Maxisterio, habilitando unha única
titulación para
todos os mestres e mestras, con estudios de catro anos e exame de
ingreso, en
tanto que mantén o status da Graduada verbo da Normal.
Durante os dous últimos cursos da
carreira, os estudiantes de Maxisterio tiñan que realizar
prácticas pedagóxicas
nas escolas primarias, nomeadamente na Escola Graduada Anexa. 1931-1945
No ano 1931, coa chegada da II
República, créase un novo Plano de Estudios da carreira,
chamado Plano
Profesional a estudiar nas Escolas Normais de Maxisterio Primario, que
destacou
polo seu carácter innovador. Desaparecen en setembro as
separacións e
distincións entre Escolas de Homes e Mulleres,
iniciándose a coeducación.
En xaneiro do 1933 adóptase o acordo de
comezar os chamados “almorzos escolares”
no comedor escolar para os nenos da Escola Graduada.
Tamén se reparten
prendas de roupa de abrigo para o alumnado necesitado En setembro
publícase un Regulamento, no que se establece que será
requisito ter os estudios de Bacharelato para poderse iniciar no
Maxisteria, a
carreira durará tres anos e completarase cun ano de
prácticas como
alumno-mestre. O novo Plano reitra a asignatura de Relixión por
ser o Estado
laico e incorpora novas materias. En xullo do
1936 prodúcese o levantamento militar reaccionario que
provoca a Guerra do 1936-1939. A un mes de iniciado o golpe de estado,
tendo
Galicia caído en mans do réxime fascista, ten lugar un
furibundo proceso de
represión, mediante –entre outros métodos-
“depuracións” fulminantes e a
utilización do ensino para apuntalar os motivos políticos
e relixiosos dos
sublevados e non servir realmente á sociedade. Unhas das
primeiras víctimas, por exemplo, foron o director da Escola
Graduada, Don José Toba Fernández e Dona Mª Rosario
Sánchez Lubiáns, Auxiliar. O persoal era
seleccionado en función de criterios de “adhesión”
ao réxime dictatorial imposto.
Así, no
1946, foi nomeada a porteira mediante un concurso-oposición a
“excombatentes”. No mesmo 1936
reimponse o ensino da Relixión, suprímese a
coeducación,
cancélanse os estudios de maxisterios nas Normais,
depúranse a todos os
alumnos-mestres. En febreiro
de 1940 establécese un novo Plano de estudios, o dos
Bachareis-Mestres, no que só podían participar os
“Alféreces provisionais” con
determinados estudios: mostra da “longa noite de pedra” que viña
de caer sobre
ensino. No 1942
apróbase un novo Plano –“Provisorio”- no que os aspirantes a
mestre só debían vda. cultura xeral, como no de 1914 1945-1970:
NOVOS PLANOS DE ESTUDIOS. O NOME “LÓPEZ FERREIRO”
No 1945 publícase unha nova “Lei de
Educación Primaria” pola que, para estudiar nas “Escolas de
Maxisterio”, se
necesita bacharel elemental e a carreira durará tres anos.
Esta Lei establece, no artigo 16, que as
Escolas de Maxisterio deberán ter un nome propio, o dunha figura
ilustre. No 5
de xullo do 1947, o Ministerio de ensino dispón que, pola
proposta do Claustro
de Profesores da mesma Escola, esta pase a denominarse “ESCOLA DE
MAXISTERIO
LÓPEZ FERREIRO”.
Daí, xa que logo, data o noso epónimo,
do ilustre santiagués, galego universal, D. Antonio López
Ferreiro.
No 1950 díctase outro novo Plano,
idéntico ao anterior e crea a obriga de asistir o alumnado a un
campamento para
realizar un campamento de verán que será impartido polas
organizacións do
partido político fascista único. Tamén desaparecen
os cursos prácticos e de
especialización, substituíndose por unha asignatura de
Prácticas.
Desa asignatura faise responsable o
Rexente da Graduada Anexa, que tamén pasa a formar parte do
Claustro da Escola
de Maxisterio, tendo tamén a responsabilidade de supervisar o
labor do alumnado
en prácticas nas Seccións da propia Anexa.
A principios do ano 1954, en cumprimento
de diversa normativa, créase, na Escola Graduada, a Mutualidade
Escolar
“LópezFerreiro”, cunha Xunta de Goberno con pais e nais e unha
Directiva de
nenos adxunta e 87 socios fundadores, establecendo como primeira medida
a
aportación semanal de 1 peseta. Esta Mutualidade tiña
como fins atender asuntos
de ámbito educativo-social e de previsión.
Desfíxose no ano 1958.
Tamén se impartían nas aulas da Graduada
Anexa os cursillos de Iniciación Profesional.
Participouse desde entón en concursos de
beléns e panxoliñas.
Reanúdase a actividade do Roupeiro, que
mesmo recibiu axudas do Ministerio de educación e da Caixa de
Aforros de
Santiago. Inaugurouse no Nadal do ano 1953, interpretando o coro
diversos
vilancicos.
A partir do 1959 danse clases de
técnicas Mercantís e Artes Gráficas por mestres do
centro, despois do horario
lectivo normal. Creouse, como actividade extraescolar, un coro que
levou por
nome “Escolanía López Ferreiro”, verdadeira coral, que
obtivo moitos éxitos por
toda Galicia. A prensa daquela época chamáballe aos nenos
da Escolanía os “pueri
cantores” e os “xílgaros da Normal”.
No inicio do ano 1967 vólvese establecer
outra Lei de Ensino Primario, que regula de novo todo o referente aos
“colexios
de Prácticas”. DE 1970 A 1990 No ano 1970
promúlgase a Lei Xeral de Educación, coñecida como
“Lei vda.
Palasí” ou “Reforma vda. Palasí”, polo nome do minstro de
educación impulsor da
mesma. Esta lei
establece o ensino básico como obrigatorio, gratuíto e
estendido dos seis aos catorce anos de idade, dividida en dúas
etapas, 1ª
(cunha duración de cinco anos) e 2ª (con tres anos), na que
xa se impartían
ademais as distintas especialidades. Isto deu
lugar a un novo Plano de estudios de Maxisterio, o
“Experimental de 1971”, que acabou durando dúas décadas e
no que a Escola
Normal de Santiago pasou a ter o ampuloso nome de “Escola Universitaria
de
Formación do Profesorado de Educación Xeral Básica
de Santiago de Compostela”
(en siglas: EUFPEXBSC -¡iso si que é un
acróstico!-). Este novo
Plano de estudios incorpora e integra a formación de mestres
á Universidade, polo que a Escola Anexa ve modificado o seu
status en relación
coa Escola Universitaria. Así, o Rexente da Anexa xa non
formará parte do
claustro da Universitaria, que tampouco exercerá a
dirección daquela, que pasa
a ser case unha escola “nacional” normal case inmersa no réxime
xeral. Por outra
banda, o novo plano de estudios obriga a unha remodelación
da impartición das novas especialidades e, como consecuencia
diso, a dispor
doutras instalacións máis actualizadas e
versátiles, agravando un problema que
viña de vello. O alcalde de
Santiago e profesor da propia Escola de Maxisterio xa
anunciara no ano 1964 a construcción da nova escola, que
realmente se comezou
no 1967. Como
consecuencia de o Rectorado precisar dispoñer da súa nova
sede no
Pazo de San Xerome e da ralentización e parálise das
obras durante varios anos,
ambas escolas –a de Maxisterio e a Anexa- víronse obrigadas a
utilizar unhas
instalacións dos pavillóns turísticos e
administrativos do Burgo das Nacións
desde o curso 1972-73. As
condicións inaxeitadas para o ensino eran escandalosas para os
anos
70 nunha cidade como Compostela, e, sobre todo, para unha Anexa.
Módulos
prefabricadas con tellado de uralita, escandaloso cando chovía
pola peneira das
pingas. No curso
1975-76 ten lugar o traslado ao novo edificio sito na vda..
De Xoán XXIII, onde nos atopamos na actualidade. Cómpre
salientar que a maior
parte do edificio seguía, non obstante, en obras. Ata o curso
1976-1977 non se iniciou a coeducación na Escola Anexa
“López Ferreiro”, benia estar prevista na propia Lei do 1970. No ano 1982 a
Consellería de Educación da Xunta de Galicia recibe as
transferencias das competencias educativas, entre as que se encontra a
das
Anexas, que a partir do 1984 pasará a ser un Centro
Público de Prácticas
dependente da referida Administración. No ano 1987,
a Consellería de Educación seguía a considerar o
Colexio
Público de Prácticas “López Ferreiro”, como aos
outros Anexos, como de certo
réxime especial e ao final de ano modifica o réxime de
provisión de
profesorado, que pasa a ser ordinario. Desde
entón, a situación xurídico-administrativa
é de plena
normalidade con respecto ao resto dos centros educativos do seu nivel
de
ensino. DE 1990 A
HOXE Por outra
banda, coa aplicación da Lei de Ordenación Xeral do
Sistema
Educativo de 1990, a 2ª Etapa de EXB –que, realmente, nunca,
chegara a
consolidarse como Ciclo superior- pasa, cos cursos de 7º e
8º, a engrosar unha
nova etapa educativa, a da Educación secundaria Obrigatoria. Inicialmente,
o Colexio “López Ferreiro” imparte a Educación
Preescolar –agora chamada Infantil, no seu segundo ciclo-, a
Educación Primaria
e o primeiro ciclo da Educación Secundaria. Posteriormente o
alumnado de ESO
incorpórase ao Instituto Xelmírez I, ao cal queda
adscrito o Colexio. Esta
situación é a que mantemos no día de hoxe. Nota:
Información
recompilada do libro “A Escola Normal de Santiago” editado pola
Universidade de
Santiago de Compostela
|
||||||||
