O Castro da Graña

O Castro da Graña sitúase en Mourelos, parroquia de Santa María da Capela, concello de Toques (A Coruña).

O poboado, aínda que de reducidas dimensións, destaca sobre o contorno. Ten forma ovalada e está defendido por unha muralla carecendo, polo momento de vestixios de foxos.

Cronoloxía

Probablemente o poboado comeza a ser habitado no século VIII a.C. cando ten lugar o comezo da Cultura Castrexa, no paso do Bronce Final á Idade de Ferro, hai uns 2.800 anos aproximadamente. A última ocupación, romana, chega ata o século II d.C.

Estas datas, resultado da análise radio-carbónica, están confirmadas polos materiais aparecidos nas escavacións.

ANTES DA VISiTA

Coñecer para protexer

O Castro da Graña é nestes momentos un exemplo de respecto ó Patrimonio arqueolóxico pensamos que único en Galicia.

O xacemento, en terreos de propiedade privada, é visitable gracias ó coidado que teñen del os seu donos, que non só se encargan da súa sinalización, como se pode apreciar, senón da limpeza e mantemento.

O castro está cercado e ten dúas cancelas, a da dereita pódese abrir dende fóra, aínda que hai que deixala pechada porque no recinto pode haber gando solto ou cabalos.

Cultura Castrexa

Cultura Castrexa ou Castrexo adoita chamarse ó período que transcorre durante a Idade do Ferro no noroeste peninsular por se-los castros os asentamentos das xentes desta época.

Algúns chámanlle só Idade do Ferro, porque a Cultura Castrexa aparece cando remata a Idade do Bronce no I Milenio a.C.

Os Castros

Son lugares onde se establece a poboación ou asentamentos.

Moitos adoitan estar situados en zonas elevadas e despexadas, o que facilitaría a visualización, defensa e o dominio dos contornos.

Hai castros rodeados dun deste elementos, pero é común que aparezan combinados.

Defensas

Unha vez traspasada a porta e xa dentro do xacemento, o camiño bifúrcase (non está rematado de escavar) formando nese punto (nº 4) unha especie de praza.

Á esquerda do punto onde se abriría o camiño pódese ver un terraplén e á dereita vemos un tramo de muralla escavada (nº 5). O poboado está delimitado por unha muralla e un terraplén de terra con contención a base de grandes pedras, enriba do cal, a partir do cambio de Era, constrúese a muralla de pedra que vemos hoxe.

Escavacións

O Castro da Graña foi catalogado en 1933 polo Seminario de Estudios Galegos. Sen embargo, o xacemento non será escavado ata que en 1987 se asina o convenio de Colaboración entre a Universidade de Santiago de Compostela, o Instituto de Arqueoloxía da Universidade de Lodz (Polonia) e o Museo Terra de Melide.

Estes traballos arqueolóxicos estiveron dirixidos por Fernando Acuña Castroviejo, Gonzalo Mejide Cameselle, Jerry Kmiecinski, Tadeusz Crabarczyk e Jacek Blaszczyk.

As escavacións desenvolvéronse dende 1987 ata 1993 de xeito ininterrompido. Dende entón, non volveron realizarse máis escavacións sistemáticas no castro.

Construccións

Achegámonos agora ata a primeira construcción que hai xunto á muralla. Tódalas construccións á vista son de época romana, sen embargo, este xacemento é moi interesante dende o punto de vista arqueolóxico porque nel se documentaron nas escavacións diferentes estructuras que, maila non seren xa visibles, axudan a entender que o poboamento castrexo non é uniforme ó longo do tempo.

A maior profundidade, máis antigüidade, e en baixo de todo, na rocha nai, apareceron fondos de cabana, restos de pisos ou dos alicerces das primeiras cabanas do poboado.

Estas construccións atopáronse moi destruídas. Só existen algunhas fiadas da cimentación dos muros, é dicir, hai elementos diferenciados de lousa separando a parte orixinal da reconstruída.

Debido ós escasos fragmentos de "tégula", tella romana, atopados, pénsase que a cuberta máis usada debía se-la de materiais vexetais.

O ACHADO

Escultura

As esculturas que representan unha cabeza atópanse en todo o ámbito da cultura castrexa e tivéronse durante moito tempo como a imaxe da escultura en Galicia.

Hoxe esta idea non se mantén, xa que as recuperadas en escavacións, como estas, aparecen en niveis romanos.

Aparecen debaixo da derruba nunha das portas de acceso. Probablemente estaba colocada no cumio duns torreóns con carácter apotropaico, é dicir, que afasta o mal.

Unha longa vida no castro

No Castro da Graña documéntase unha longa ocupación dividida en tres grandes fases, atendendo á cronoloxía obtida con análises de Carbono 14 e os materiais recuperados.

A primeira fase de ocupación data do período formativo da cultura castrexa, hai uns 2.700 anos. Aparecen fondos de cabana delimitados por gabias na rocha con anacos de pequenas olas moi bastas e feitas a man.

Á segunda fase, hai aproximadamente 2.000 anos, pertencen os fondos da cabana definidos por un zócalo de pedras fincadas como anacos de cerámicas, lisas e decoradas, feitas a man e con torno.

A partir do cambio de Era produciuse unha transformación no poboado: comézase a usa-la pedra en lugar dos materiais vexetais e perecedoiros empregados antes.

Como chegar

Dende Melide a Toques, a 50 metros da Casa do Concello de Toques hai que coller unha pista á esquerda que vai a Mourelos. Hai un sinal na entrada. Despois, compre virar á dereita.

O castro está á esquerda e cercado. Pódese deixa-lo coche fronte á cancela e bordealo pola dereita, onde hai outra cancela que se pode abrir. Permítese o paso.

Mª Isabel Sueiro Carrón. 1º-C