Non coñezo ningunha peza teatral máis desacougante e claustrofóbica coma a escrita por Jean Paul Sartre e representada por primeira vez no ano do remate da Segunda Guerra Mundial. Estamos na época de esplendor do existencialismo, doutrina filosófico-humanista que analiza o absurdo da existencia e da condición humana despois dunha época de enorme conflictividade e que rematou na maior contenda bélica do século XX.
Huis Clos, así se titula o drama que nos concerne e que se traduciu á nosa lingua por A porta pechada , sitúase nun escenario moi singular: unha habitación sen portas nin fiestras, coas luces acesas día e noite onde permanecen, non se sabe desde cando, distintos personaxes suportándose as miradas e condenados a convivir. O dramaturgo pon en boca de Garcín, a modo de epílogo, as seguintes palabras: " Entón é isto o inferno. Nunca o podería crer............Lembrades: o xofre, o carniceiro, a grella...............¡Ah! menuda broma. Non se necesita grella: o inferno, son os Demais."
Esta é para Jean Paul Sartre a representación laica do inferno. Para o humanismo ateo da época este non estaba no mundo de ultratumba senón na propia Terra.
Nos anos cincuenta os filósofos existencialistas coincidían en que xa se perdera toda a confianza no ser humano. A guerra é a expresión máis escura do lado máis terrible do Home, aínda que moitas veces a guerra e o amor utilicen as mesmas armas. A mentira é posiblemente a máis eficaz e recorrente.
Ionesco poucos anos máis tarde inaugura o teatro do absurdo. Na súa traxicomedia titulada Rinoceronte (este mamífero é unha figura alegórica do fascismo e dos totalitarismos en xeral) Bérenger, o heroe protagonista deste drama, afirma "a soedade mátame e a sociedade remátame". Este é un pouco o resumo da dicotomía entre a necesidade de vivir en sociedade e a misantropía que esta lle produce ás persoas que se afastan do redil. Berenguer non quere converterse en rinoceronte e reivindica a súa condición humana, a diferencia dos seus semellantes que se mimetizaron coas correntes totalitarias que percorrían a Europa da época converténdose así en rinocerontes.
Nos momentos que estamos a vivir imponse unha vez máis a reflexión. Despois dunha guerra absurda coma a que emprenderon os Estados Unidos, o Reino Unido e España contra Iraq alegando argumentos falaces, temos que dar paso a unha profunda reflexión crítica e ó renacemento dun novo humanismo, ou quizais teñamos que concluír coa frase de José Saramago ." O homem nao tem remédio ".

GUERRA, NUNCA MÁIS.

Fermín Freixido