Hai en Galicia moitas formas de representación popular do Grande Axente Máxico, descendentes dalgunha forma semellante ó mana, crenza..., dos pobos primitivos. Son estas o encanto, o meigallo, os aires cativos, o mal de ollo, a fada, o gafo, etc. Na bisbarra de Melide atopamos representadas as seguintes:

O AIRE
Esta influencia máxica que noutros lados apónselle principalmente ós mortos e algúns animais e confúndese a miúdo co atmosférico.
Apónselle unha influencia cativa ós remuíños de aire. Cando ven un remuíño de aire adoitan poñerlle a figa. Moitas veces o remuíño ven como castigo dalgún pecado. En Melide, por exemplo, un día veu un remuíño porque segaron unha pouca herba nun día santo. O remuíño esnaquizou a casa, levou a cabeceira e púxoa nun ameneiro podado e aporta levouna o aire de tal xeito que non a podían soster, e estando termando dela, tirou á muller.
En Xubial aseguran que "polo aire veñen as boas cousas". En Melide oíuse falar do aire dos mortos; en Toques, do aire dos animais. Un rapaz un día falou do caso dun mozo a quen unha píntega lle botou o aire nunha man e tívoa mala e por pouco a perde.

O GAFO
As cruces de oliveira bendita de San Pedro Mártir póñense contra o gafo nas portas das cortes.
O "gafo" e a "gafura" son expresións empregadas en Galicia e Asturias para designar as influencias máxicas ruíns, do mesmo xeito que as verbas "lurpio/a" , "cativo/a"...

A FADA
A fada coñécese tamén como "mala fada". Esta expresión conserva certa equivalencia con destino ou sorte.
A mala fada pode vir dunha maldición.
En Moldes, o vello Torreiro volvíase lobo de noite por esta causa, e tivo toda vida a fada ata que morreu non hai corenta anos. Todo o mundo o sabía e todos tíñanlle respecto.

O MAL DE OLLO
É unha das crenzas máis extensas. Prodúceo calquera que teña "mala vista". Semella que esta é unha calidade innata e involuntaria. O que fai mal de ollo, faino ó pesar seu. A idea deste poder indica un coñecemento precientífico dos fenómenos hipnóticos e suxestivos.
As persoas que teñen mal de ollo, se miran a outro a quen queren mal "o que desexan que lle pase, pásalle".
Un señor de Melide, que tiña ese poder, achábase unha vez no Casino, nuns balcóns que miraban cara á fonte que hai na praza onde se xuntan as estradas. Na fonte había unhas rapazas collendo auga. O señor estaba falando do da "mala vista" cos amigos, que seica lle poñían en dúbida o seu poder. entón el, para probalo díxolles: "¿Queren ver como lle tiro un mal de ollo a aquela moza de alí?". Ía unha moza coa sella chea de auga marchando para casa. O señor tirou os anteollos, mirou para ela, en un instante, a sella caeulle da cabeza con toda a auga.
Para conter a súa mala mirada, os que a teñen e o saben, usan anteollos. Semella que o vidro contén as radiacións ruíns. O señor do que se falou anteriormente levaba anteollos por esa razón, sen que lle fixeran falta para ver. Igualmente o cura Martín, que tiña ese defecto, traía os anteollos sempre e non os quitaba endexamais.

OS REMEDIOS
Contra todas estas forzas empréganse diferentes remedios:

Os amuletos
O corno de de vacaloura pendurado no pescozo dos rapaces é un remedio clásico en Galicia contra o mal de ollo.
O allo pendurado no pescozo, levado no peto ou posto debaixo do colchón da cama é outra forma. Tamén se emprega coas reses untándoas con allo por riba do lombo.
As cruces de oliveira bendita, especialmente as de San Pedro Mártir empréganse contra o gafo, como se viu antes.
Outros remedios son o loureiro bendito do Domingo de Ramos, as medallas, reliquias...

Os escritos
Veñen ser unha sorte especial de amuletos de carácter relixioso. Teñen que ser feitos e dados por un crego.
En San Benito había un crego que os facía. Había un home que tiña unhas mulas e sempre que as quería levar á feira de Monterroso, poñíanselle enfermas. Pediu un escrito ó crego e as mulas sanaron e non volveron a enfermar.
Os escritos hai que poñelos encima da porta da cas, pola parte de dentro, e tamén na corte.

Os esconxuros
Xa indicamos que os cregos teñen o poder de esconxurar ó demo e ó trasno, mais tamén o teñen para esconxurar toda sorte de ruíns influencias. Incluso poden conxurar ós animais que fan mal.
O Tato era un cego que esconxuraba ós ratos, mais dicía que había que darlles de comer, e para iso era necesario mandalos a un sitio onde os mantivesen. Dunha casa esconxurou ós ratos, desapareceron e non volveron mais.
Tamén se esconxuraba ós piollos, e fixéronllo a unha muller que vendía peixe.
O cura Cidre da Castañeda esconxuraba ás toupas e marchaban e non volvían.
Outro cego esconxurou unha vez ós alacráns e o Antón de Ulloa viunos marchar, moitísimos, en ringleira cara o monte.
Outro cego esconxurou un raposo e o raposo volvía, mais andaba detrás das galiñas pero non lle facía mal.
Os cregos acostuman ter mal fin, ben, só os que esconxuran.
O feito de seren os esconxuradores perseguidos polo demo, pode ter a súa orixe nunha crenza que relaciona o demo coas bestas danosas, tendo en conta a versión corrente en Galicia de que as moscas son traídas polas bruxas, a quen llas reparte o demo en Sevilla, ou donde sexa, e as metamorfoses das bruxas en moscas que amoscan o gando. Sería algo semellante á crenza persa de seren as bestas danosas crianzas de Ahrimán.

AS BRUXAS
Hai moitas crenzas referentes ás bruxas, sen variantes notables. As bruxas levan con elas mentres viven o meigallo, que fai meigas, un axente estraño ó que deben o seu poder. Algunhas desta terra teñen unha especial sona.
A máis digna de notar é a vella Cenza, que hai morreu, mais a quen coñeceron os vellos. Debía ter ante as outras bruxas desta terra, unha categoría superior, algo así como unha mestra ou raíña.
A vella Cenza a que "repartía as bruxas para Sevilla", e o día de San Xoán era a encargada do reparto de moscas. O seu poder era grandísimo. O Antón de Ulloa refire que indo unha vez cunha vaca e estando a vella Cenza nunha eira, a bruxa tornou a vaca e fíxolle dar unha volta redonda.
Cando morreu a vella Cenza, no medio do rosario, no velorio, un rapaz dos que estaban alí pegou un berro tan forte e de tal xeito, que alí non quedou ninguén, todos fuxiron.
Outra poderosa bruxa era a vella Xorxa. Din que esta bruxa tivo á filla do Agra de Sobradela na cama tolleita catorce anos, e todo porque unha vez a bruxa lle for a pedir esmola e a moza non lla dera. A rapaza estivo tolleita ana cama ata que a vella bruxa morreu.
Hoxe semella que a aldea das bruxas ou meigas é San Cosme, é alí onde aparecen de noite as meigas.
Tamén se fala dunha vella bruxa que vive aínda hoxe e fuma; o cal non é estraño, pois seica hai algunhas outras vellas que fuman tamén.

CASOS DE MEIGAS

Ía un día un home de Moldes levar unha vaca ó almallo á San Martiño. Un pouquiño antes do lugar de San Lourenzo, preto xa de San Martiño, oíu uns ruídos de campaíñas. Canto máis se achegaba ó río, máis medraba o ruído das campaíñas ou axóuxeres. E aínda máis, viu coma todo se cubría de fume e como barullaban as meigas contra el, tal como nunha feira. Pero non pararon, pois elas emprendérona con el e tiráronlle areas a puñadas e enchérono de lama. Moito máis farían do home aquel, pero valeulle Deus ó que ía coa vaca e arrenegou ás meigas porque formou unha cruz cos cornos dela.
Decote se falou dos cornos para desviar ou para se defender dos espíritos, influencias ruíns etc.; xa máis enriba falouse dos cornos da vacaloura contra o mal ollado.
Preto dos Curros, freguesía de San Antón de Toques, un mozo da Moruxosa ía da cabalo e, como era unha noite pecha, perdeu o camiño vagando polo monte sen rumbo. Apeouse para atopalo, mais ó choutar un pasadoiro, veu acenderse preto del unha luz e ó resplandor dela veu tamén como as meigas poñían de pe unha pedra de pico. Fixéronlle raer as pernas, facéndoo caer de narices e dar coa cabeza na pedra. Levantouse todo medroñento e, mal como puido, foi chegando á casa, onde se decatou da ferida grande que fixera e que non lle puido curar nun mes. Tamén á besta a fixeron sufrir, pois non puido saír da corte en quince días, tan esmagada quedara.

SABIAS, FEITICEIRAS...
Non se sabe se son o mesmo que as bruxas ou meigas, ou son outra cousa.
As que botan as cartas chámanse "carteiras". Adiviñan por elas o que ha pasar, onde están as cousas perdidas, os roubos etc.
Visitaron uns homes a unha destas carteiras, na mesma vila de Melide, no barrio de San Roque. Era unha muller non moi vella, sen nada de particular, moi falangueira e ben criada. Botou as cartas enriba dun tallo, sentado ela noutro na cociña da casa. Barallou e fixo cortar primeiro coa man dereita e unha segunda vez coa man esquerda. Da primeira man deitou a baralla do xeito corrente, en "bustrofedon horizontal", ou sexa, a primeira ringleira de esquerda para dereita, a segunda de dereita para esquerda, a terceira da esquerda en esquinal oposto, collendo cada vez de cada esquinal dúas cartas, como procede nestes casos. Da segunda man fixo montóns e mandou escoller un que era o que contiña o que se quería saber. Que lembremos, non atinou en nada.
Contan dunha carteira que adiviñaba sen baralla, senón que se puña a escribir no signos na terra, e por aquilo sacaba todo e predicía o que quería.
Hainas que botan a peneira, mais non podemos observar a maneira en que o fan.

OS ANIMAIS, AS CRENZAS SOBRE ELES

Temos recollido os seguintes casos, tocantes á adiviñación fortuíta ou arte augural:
- Como en toda Galicia, son anunciantes de boa sorte as avelaíñas brancas cando entran na casa, e de ruín sorte as negras.
- O ouveo dos canas é sinal de morte.
- Para saber cantos anos vai vivir unha persoa, debe ir ó monte pola mañá en xaxún e contar as veces que oia cantar ó cuco.
- O canto do merlo é sinal de auga.

O lobo
Noutro tempo había moitos lobos e aínda hoxe queda algún que outro no Bocelo.
A lenda máis importante referente ó lobo é a da virtude que ten de tirar a fala ós homes que atopa en despoboado. O Antón de Ulloa refire que unha noite viña da escola e as vacas estaban sobre un valo, na zarra. Ó chegar ó portelo pecharon as vacas, pero na esquina estaba un lobo e este berrou e veu un cheirume que por pouco o deixa parvo e chegou á casa sen fala.

O moucho
O caldo de moucho serve de remedio para moitas doenzas, en especial para a tose. Ademais é ave augural: se ven berrar riba da cas dun, sinal de morte. Ás veces a ave case ven ás fiestras.

A toupa
Leva os nomes de toupa e teipa. fálase dunha caste de toupas brancas.

Os paxaros pequenos
Os paxaros pequenos apegan a tiña. Por iso non se pode andar con eles, e moito menos, cun niño na cabeza.

A limacha
Chámase tamén limáchega e lesma. Mátanas con sal. Igual din dos caracois.

Estas son só algúns exemplos das crenzas acerca das bruxas, feitizos, animais...que podemos atopar en Galicia, a terra das Meigas.
Natalia Rodríguez Carril. S3C