XOGOS POPULARES GALEGOS

 

 

OS BIRLOS GALEGOS OU BÓLOS CELTAS

Xógase con 16 birlos de madeira con forma de bocoi. Dependendo da comarca, poden ser de 15 cm de altura e 7cm - 8 cm de diámetro ou de 8 cm de altura de x 2’5 cm de diámetro . Utilízanse 3 bólas de madeira de 1.800 grs de peso. Pódese xogar de maneira individual ou por equipos de dous, tres ou mesmo catro persoas.
Xógase nun chan de terra batida coa lonxitude e largura indicadas na maqueta
O obxectivo do xogo é lanzar as bólas contra os 16 birlos para derrubalos. O gañador é o que primeiro fai 150 puntos. Todos os lanzamentos fanse a pé parado, sen dar carreira, dende a plataforma de lanzamento.

Ao comezar o xogo colócanse os birlos de pé. O xogador ten que tirar as tres bólas consecutivamente polo corredor do birlo contra os birlos, sumándose os puntos aos que xa teña acadado. Se se tiran todos vólvense a colocar, polo tanto, a máxima puntuación en cada turno é de 48 puntos Existen máis variantes deste xogo dependendo da comarca (birlos de Xove, birlos de Fene…)

 

 

 

 

 

ERROR (no puede mostrarse el objeto)  
 

OS XOGOS DA CHAPA

O xogo da chapa, estendido por todo o mundo, é coñecido en Galiza por moitos nomes: rollo, mariola, cotelo, truco, peletre, roleta, etc. Pode intervir un número variable de rapaces. E o unico que se necesita para xogar é unha pedra plana ou chapa.
         Nas maquetas amosamos unhas poucas das moitísimas variantes deste xogo. A súa esencia  consiste en lanzar unha pedra plana ou chapa, a través dun determinado percorrido previamente riscado no chan con xiz. O lugar de xogo pode ser de pedra, cemento, lousa ou mesmo terra, pero sempre liso e plano.

É un xogo de precisión, equilibrio e rapidez.

 

 

O CASTRO

O primeiro en xogar colle a chapa e pona na casa nº1. Empúxaa co pé ata a casa nº2, logo á 3, á catro e novamente á 1. Por último, ten que metela en calquera dos sectores do redondel central. Na 2ª volta ten que tirar a chapa na casa nº 2 e facer o mesmo percorrido. O xogo remata cando o xogador fai todas as casas.

 

 

O PADRÓN

Xógase a chapa na casa nº 1, logo, á pata coxa, sáltase ás seguintes casas, deixando a chapa no sitio. Na casa nº6 pódese descansar pousando ambos os dous pés no chan. Vólvese agora ao revés, e na casa nº1 lánzase a chapa para fóra. Logo tírase á casa nº2 e faise o mesmo. Así ata rematar. Gaña o xogo quen consiga facer primeiro as seis casas.

 

 

O CARACOL

Tírase a chapa á casa nº1, á pata coxa hai que arrastrala ata a casa 12. Alí descánsase, e vólvese cara á saída, empurrando a chapa co pé ata botala fóra dende a casa nº1. O seguinte percorrido faise dende a casa nº2 saltando á pata coxa a casa nº1 e a partir de aí arrástrase a chapa coma antes. Faise o mesmo coas seguintes casas. Gaña o xogo quen consiga facer primeiro as 12 casas.

 

A CHAPA DE NOVE

Realízase un cadro de nove casas cadradas, todas do mesmo tamaño. Hai que facer unha secuencia de saltos cara adiante, e inmediatamente os mesmos cara atrás.         Lánzase a chapa á casa nº1 e realízase a seguinte secuencia:

  • Sáltase á casa nº1
  • Dun salto ponse o pé dereito na casa 3 e o esquerdo na 2
  • Vólvense pór os dous pés na casa nº1
  • Cóllese a chapa e sáltase cara atrás para fóra.
  • Tírase a chapa á casa nº2 e sáltase nela con ambos pés.
  • Repítese a secuencia coas demais casas, saíndo sempre cara atrás e pola casa nº1.
Realízase en varias series: cos dous pés soltos, á pata coxa dereita, á pata coxa esquerda,  cos ollos pechados, etc.
 
 
 

A CHAPA CHINESA

Bótase a chapa á casa nº 1; sáltase á pata coxa sobre esta casa e danse dous pasos adiante, ás casas dúas e tres. Logo hai que volver cara atrás ata a casa 1, virarse e empurrar fóra a chapa, sempre á pata coxa. O seguinte paso é lanzar a chapa á casa nº 2 e brincar ás casas 2, 3 e 4, cara adiante; logo volver ás casas 3 e 2 cara atrás, virarse e empurrar a chapa á casa 1, e logo fóra. Continúase do mesmo xeito ata chegar ata a casa nº 8.

 

A MARIOLA

Bótase a chapa á casa nº 1 desde o semicírculo terra. Sáltase á pata coxa dereita nesta casa e nas seguintes.  Ao chegar ao semicírculo ceo hai que se virar e facer o percorrido de volta coa pata coxa esquerda. Os xogadores deben evitar a casa na que está a chapa, non poden pisar as liñas do cadro nin saltarse ningunha casa. As casas indivuduais sáltanse á pata coxa, as dobres poñendo un pé en cada unha. Cando se chaga de volta á casa nº 1, o xogador ten que deitar a chapa fóra coa punta do pé. As outras casa fanse do mesmo xeito. Cada xogador continúa ata que comete un erro.

 

O AVIÓN

Xógase de igual xeito que na mariola, mais engadíndolle a casa nº 9.

 

O BONECO E A BONECA

Son o mesmo xogo en cadros lixeiramente diferentes. Lánzase a chapa á casa nº1 e sáltase sen a pisar, ata a casa nº2. Continúase así ata a última casa, regresando á casa 1, onde se ten que botar fóra a chapa. O segundo percorrido faise sen mover o pé do sitio onde se pousa, nin mover a chapa que debe ser empuxada dun só golpe.

 

OS MESES DO ANO

Tírase a chapa á casa nº6 (xaneiro), dende detrás das casas 1 e 7 (xuño e decembro) Se cae dentro sen tocar raia séguese xogando, se non, cédese a vez. Vaise logo á pata coxa, seguindo o percorrido que se indica na maqueta, ata a casa de Xaneiro. Unha vez alí, vaise pasando a chapa ata a casa de Nadal, e logo bótase fóra. O xogo continúa facendo o mesmo coas casas de todos os meses.
Ao acabar esta primeira etapa, continúase á pata coxa simple, dobres e ao revés (comezando pola casa 1, Xuño)
.

 

AS CORES

Fanse seis cadros no chan nos que se escribe, nesta orde, cores, roupa, países, obxectos, nomes e animais.
Sáltase cos pés xuntos, casa a casa, comezando pola casa cores. Sáltase dando en cada unha dous pulos cos pés xuntos, ao tempo que se di a cada pulo o nome dunha cor e salta de seguido fóra da casa. Faise o mesmo comezando por cada unha das outras casas e por orde, dicindo nomes referentes ao tema.

Ao rematar o circuito, repítese de novo, introducindo novas dificultades: á pata coxa, cruzando as pernas facendo tesoira, cos ollos pechados, etc.

 

A CHAVE

Existen variados tipos de chave e tamén diferentes formas de xogar dependendo da comarca. Nas maquetas amosamos dous modelos diferentes.
Xógase por equipos de 3 xogadores. Cada xogador lanza 5 pellos en cada quenda. Os pellos son discos cilíndricos de ferro de 8 cm. De diámetro, por 2 cm. de groso e un peso de 750 g. cada un.
O terreo de xogo debe ser un corredor liso dunha lonxitude de 10 m. Como mínimo, e unha anchura de 3 m.. No fondal colócase a chave, espetada no chan. Detrás da chave debe haber unha sorte de parapeto para frear os pellos lanzados.

Lanza os pellos en primeiro lugar o primeiro xogador do equipo A, logo o primeiro do equipo B e así sucesivamente. Os lanzamentos fanse dende atrás da liña de lanzamento que estará a 8 m, como mínimo, da chave. Para que a chave sexa válida e, polo tanto, puntuar, cómpre que á pa dea unha volta completa. Gaña o equipo que faga máis chaves.

 

A PORCA

 

Trátase dun xogo moi estendido, con elementos semellantes ao hockey ou ao golf, deportes popularizados moito despois da existencia da Porca (tamén chamada Pino ou Cachona nalgunhas zonas).



Foi un xogo de nenos, fundamentalmente xogado no inverno nun espazo aberto e amplo, normalmente mentres se coidaba do gado.

 

A BILLARDA

 

A billarda ou estornela (tamén chamado tala ou toña; lipilape en Marín) son as denominacións dun dos xogos máis coñecidos e populares dos que se facían (e aínda se fan) para xogar en toda Galiza.

As regras deste xogo son por zonas, polo que é dificil atopar as mesmas regras.

Consiste esencialmente en darlle cun pau (marro ou palán, a outro máis pequeno (billarda, propiamente dita), para que salte e se tire ó máis lonxe posíbel.

ERROR (no puede mostrarse el objeto)  
 
VOLTAR AO MENÚ PRINCIPAL