Todo Galicia é espacio natural. A tendencia, hoxe en día, é que estes espacios disfruten da maior protección posible desde a Unión Europea en colaboración coas lexislacións estatais e autonómicas.
Destaca o Parque Nacional das Illas Atlánticas, que goza do máximo recoñecemento a nivel estatal, contando ademáis con outros seis Parques Naturais. Neles concéntrase o maior esforzo en infraestructura medioambiental para a súa conservación e divulgación.
Galicia seleccionou os seus lugares de importancia comunitaria (LIC) como representación de sitios máis apropiados para a súa conservación. Estes lugares, xunto coas zonas de especial protección para as aves (ZEPA) forman a lista dos espacios da rede Natura escollidos en Galicia e desde Galicia para todo o mundo.
Podemos distinguir múltiples ecosistemas:
Bosque caducifolio, bosque de piñeiros, reboleiras ou bosque mediterráneo,
bosques de eucalitos, bosques de ribeira, lagoas, gándaras, brañas,
montañas, matogueiras, cultivos, ríos, esteiros ou marismas,rías,
costas, illas e illotes, e o mar aberto.
A CATÁSTROFE DO PRESTIGE
O 13 de novembro do 2002 abriuse unha fenda de auga no petroleiro belga Prestige que se atopaba fronte ó litoral galego e armacenaba 77000 toneladas de fuel.
A partir deste momento, o buque foi perdendo grandes cantidades de fuel que puxeron en perigo non só o patrimonio natural de Galiza senón que tamén afectou gravemente a varios sectores da economía desta comunidade. A xestión do caso Prestige por parte dos Gobernos Central e Autonómico foi fortemente criticada.
Consecuencias do desastre ecolóxico na terra:
Os animais que sufriron o contacto co fuel morreron sen remedio. O resto
téñeno moi difícil. O fuel matou por acción
física a maioría das especies da flora e da fauna que
habitan na zona litoral, o espacio a medio camiño entre o mar
e a terra que todos puidemos ver tinguido de negro e que se estende
dende o extremo superior das mareas altas vivas ata o inferior das mareas
baixas. Canto ás persoas voluntarias –vidas de toda España-
que estiveron a limpar as praias, tiveron un maior risco de contaminación
polo contacto a través da pel ou pola inhalación dos compostos
volátiles do fuel.
Consecuencias do desastre ecolóxico no mar:
O verquido afectou de maneira importante a numerosas especies de peixes
como os congros, raias, linguados... que verán trastocada a súa
dinámica poboacional a medio prazo, o que tamén influirá
na pirámide alimenticia.
Consecuencias do desastre ecolóxico no aire:
O número de aves mariñas afectadas ata agora oscila entre
65000 e 130000, pois se calcula que só se recolle entre un 10
e un 20% do total, dado que moitas afúndense no mar ou son devoradas
polos peixes ou por outras aves.
As aves son probablemente o grupo biolóxico que máis directamente está a sufrir as consecuencias do desastre. Segundo dados recentes recolléronse 13221 aves, das que 3873 estaban vivas e 9348 mortas. Pertencen a 62 especies diferentes e foron localizadas nas costas de España, Portugal e Francia.
O MAL DAS VACAS TOLAS
A enfermidade bovina denominada “Mal das Vacas Tolas” alcanzou o noso país no ano 2000 e foi a nosa comunidade a máis afectada. O primeiro caso foi detectado nunha res de Carballedo (Lugo).
As síntomas nos seres humanos da encefalopatía espoxiforme máis coñecida como “Mal das Vacas Tolas” son: depresión, ansiedade, perda de memoria, coordinación, visión, peso e rixidez. A víctima morre en trece meses.
Como medida de prevención sacrificáronse tódalas reses restantes nas explotacións afectadas, varias delas, na provincia de Lugo. A Administración galega intensificou os controles de penso para evitar os concentrados de orixe animal, que xa estaban prohibidos en Galiza, e que se considera, estaban relacionados coa enfermidade.
Como consecuencia disto, o mercado da carne de abasto resentiuse cunha caída de prezos pese a insistencia dos expertos en que o perigo para o consumo era case nulo. Así e todo, desaconsellaban o consumo de vísceras e miolos e da carne próxima ós ósos.
Por outra banda, a Comisión Europea xa advertira de que España era un país de risco aínda que un alto cargo da CE relativizou as presuntas irregularidades da Administración española no asunto.
Son o principal problema ecolóxico de Galiza. Nos últimos vinte anos levan ardido máis da terceira parte das hectáreas da superficie galega. O 37% dos incendios son provocados para despexar cultivos ós pastos, para cobrar seguros, aproveitar madeira queimada, recalificar áreas, por vinganzas persoais ou por piromanía.
Ademais dos efectos sociolóxicos e económicos, as consecuencias ecolóxicas son tamén graves: no solo diminúen os nutrintes, aceleran a erosión e mudan a estructura e a textura do mesmo. No microclima incrementan as turbulencias e os ventos así como a oscilación térmica. Nos recursos hídricos prodúcese un aumento da auga escorrentada e diminúe a auga subterránea, incrementando o risco de inundacións. Prodúcese igualmente un aumento de partículas en suspensión e do o grao de eutrofización e o risco de producirse mareas vermellas é maior.
Na vexetación establécese unha regresión ecolóxica xa que o lume estimula a xerminación dalgunhas sementes e medran moitas herbáceas anuais.
Na fauna morren os animais que non poden escapar mentres que outros migran.
Outros efectos nocivos son o aumento da contaminación atmosférica, o efecto invernadoiro e e a aceleración da colmatación nos encoros e rías.
Situación: o leste da provincia de
Lugo, limítrofe con León. Os núcleos de poboación
máis importantes son: Becerreá, Cervantes, Navia de Suarna,
As Nogais e Pedrafita do Cebreiro. En total comprende unha poboación
de aproximadamente 102. 685 habitantes.
Flora e fauna: a cadea montañosa está
formada por pequenos valles a 250 metros do nivel do mar, encaixados
entre picos que rondan os 2.000 metros de altitud. As cumbres presentan
esa forma redondeada das vellas montañas. O río principal
da zona, que marca o límite comarcal polo oeste, é o curso
alto do Navia, que desemboca no Cantábrico asturiano.
A paisaxe de alta montaña crea unha gran biodiversidad e os seus extensos bosques presentan un marcado contraste estacional. A variedade é importante, non só polas numerosas especies senón tamén pola súa organización en comunidades. Destacan as variedades de cereais cultivadas na alta montaña, as praderas, os bosques de acebo, os pastizais, as formacións de matorral: carqueixas, uces, xenistas. Nas ladeiras, especies como o carballo, avellano, arce, cerval, teixo… e nas zonas altas bosquetes de abedules e meloxares.
A fauna é moi rica
e diversa, debido, en parte, a su enclave na máis agreste das
catro provincias galegas. O emblema da fauna ancaresca é o urogallo.
O urogallo encóntrase únicamente en sete provincias de
España. Outra especie en peligro de extinción e presente
nos Ancares é o lobo. Podemos destacar tamén o xabalín
, o corzo, o cervo, o coello, a lebre, a curuxa, o raposo, o gato montés,
o esquío, a lontra, a jineta… e mención especial
merecen as troitas dos claros, cristalinos e abundantes ríos
da comarca ancaresa.
Etnografía: Becerreá e A Pobra de Navia comparten a capitalidad dos Ancares. Polo municipio de Navia repártense unos 25 castros, catro campos de mámoas, 20 covas relacionadas ca minería da época romana e numerosas “alzadas”, antigos poblados temporales utilizados no verán.
Coñeceremos
outra forma de vida representada nas pallozas, construccións
prerromanas con trazas de castro que albergaban cun mismo teito de palla
de centeo á persoas e o gando. Algunha palloza convertida en
museo mostra as humildes e fermosas cunas donde nacieron os seus moradores
hasta fai relativamente pouco tempo.
Todo o territorio
desta comarca sitúase na Serras Orientais da provincia de Lugo,
polo que a súa orografía, con perfís vertixinosos,
está formada por estreitos vales encaixados entre abas que, nalgúns
casos rozan a verticalidade, e coroadas por unha sucesión de
cumes notables, dentro dos cales a cota máxima é de 1643
m.
A confluencia das tendencias climáticas mediterránea e
eurosiberiana, converten o clima oceánico da comarca, en clima
de montaña nas altas serras, apreciándose, polo tanto,
fortes variacións de temperatura de inverno a verán, cunha
clara tendencia ás secas estivais.
Dende o punto de vista hidrográfico, o Lor, afluente do Sil,
é a principal arteria fluvial, cara a que drenan outras arterias
secundarias.
A alternancia de solos e o clima húmido de montaña permite
unha rica variedade florística: faias, abeleiras, teixos, bidueiros,
castaños, carballos, acivros, aciñeiras...
Esta riqueza arbórea alberga todo un elenco faunístico:
lobos, raposos, teixos, martas, xinetas, armiños, diversas aves
migratorias e outras que colonizan medios menos boscosos, coma a perdiz
vermella ou o bufo real, entre outros. De interese piscícola
son a troita común e as anguías e, cinexéticamente,
o coello, a lebre, o corzo e, sobre todo, o xabarín.
Demografía
Precisamente foi a súa ubicación nas serras orientais a que condicionou os asentamentos humanos. A súa difícil e accidentada orografía imposibilitou o establecemento dunha boa rede de comunicacións e por iso o medio rural sufriu ó longo do século un grave proceso de despoboamento e envellecemento, alcanzando actualmente unha densidade demográfica de 9,9 hab./km2., o que motiva serias repercusións ambientais, sociais e culturais.
Etnografía
A riqueza
etnográfica das terras do Caurel é enorme: as súas
recónditas aldeas son unha boa mostra de adaptación arquitectónica
ó medio físico hostil, e igualmente sucede con outras
construccións populares como son os muíños ou as
“ouriceiras”.
Neste senso cabe destacar as ferrerías destinadas á fundición
do ferro e á súa posterior fundición en lingotes,
os martinetes, encargados de labrar e estirar as láminas de metal
e, finalmente, as fraguas, auténticos talleres onde se elaboraban
todo tipo de útiles e ferramentas mediante a inxección
de aire por foles.
Patrimonio artístico
Toda a arquitectura
rural do Caurel conforma, en si mesma, o mellor exemplo histórico-artístico,
tal como podemos observar en numerosas aldeas coas súas casas
de esquinas redondeadas, tellados de lousas ademais de balcóns
de madeira; pero ademáis merecen especial atención outras
construccións populares como as ferrerías ou os muíños
fariñeiros diseminados por todo o municipio.
Tamén debemos destacar restos de antigas torres, pazos e castelos
que se conservan como testemuñas vivas do pasado medieval.
Finalmente, a arquitectura relixiosa está composta por unha serie
de templos parroquiais e capelas dos séculos XVII e XVIII, perfectamente
integradas no medio físico.
Turismo e ocio
Para descubrir
a beleza natural da comarca, podemos seguir diversas rutas de sendeirismo
a pé ou en bicicleta que nos permitirán descubrir, entre
outras cousas: aldeas medievais con casas de amplas galerías
de madeira tallada, fragas autóctonas salpicadas de fontes e
mananciais, minas a ceo aberto e escavadas na montaña da época
dos romanos, covas con fabulosas estalactitas e estalagmitas no seu
interior, cabanas serradas polas labores da sega e o pastoreo, castros
construídos en bancais, lagoas de orixe glaciar, mananciais de
augas ferruxinosas, carballos centenarios...
Polo que á artesanía se refire, debemos destacar que nestas
terras das montañas aínda subsisten rudimentarios teares
nos que se lle segue dando forma ó lenzo e á estopa.
Baixo a influencia dun clima frío, a gastronomía da zona
constitúe un sinal de identidade. Cociña tradicional,
sinxela, sempre con productos naturais, onde o porco e os seus derivados
son os protagonistas. O cocido, as troitas, a caza e os productos das
fragas, como castañas, arandos e cogomelos constitúen
a base fundamental da dieta.
Situada no límite centro-oriental da provincia de Lugo, Fonsagrada
presenta un relevo moi accidentado, organizado sobre unha extensa plataforma
erosionada e salpicada de vales fluviais. Na paisaxe fonsagradina a acción
erosiva provocou unha orografía de alomados cumes que se alternan
con vales polos que discorren os ríos Navia e Suarna, nos que se
vertebran multitude de pequenos regatos.
Climatoloxicamente, o afastamento da costa e a gran altitude media das
terras – por riba dos 700 metros-, dá lugar a un clima de
montaña moi rudo, de veráns moderados e invernos fríos,
con frecuentes xeadas e abundantes precipitacións, en ocasións
en forma de neve.
A vexetación dominante constitúena o castaño, o carballo
e a bidueira, e, xa nos cumes, o mato ocupa unha ampla superficie das
serras, protexendo o solo da erosión.
Dende o punto de vista faunístico, toda a comarca resulta de especial
importancia polo seu interese ecolóxico: pintorescas paisaxes,
ricas en vexetación e cheas das máis variadas formas de
vida.
Demografía
Un medio físico hostil, unha mala rede de comunicacións e a falta de recursos económicos provocou, sobre todo nos anos corenta, unha emigración cara a Europa e diversas cidades españolas. Isto trouxo consigo o abandono das terras, o envellecemento progresivo da poboación e a reducción global do seu continxente demográfico. Hoxe, a súa densidade demográfica é lixeiramente inferior á do ano 1750, arredor de 15 hab./km2.
Etnografía
Durante as longas e frías noites do inverno e, en torno á lareira creábase o ambiente propicio para transmitir o rico patrimonio que a literatura popular da comarca posúe. O lume, as pedras e a auga son tres dos elementos simbólicos que protagonizan a maioría destas lendas. De feito, a lenda da “Fonte Sacra” dá nome á capital do municipio e débese á existencia dende tempos pretéritos, duna fonte ó lado da igrexa de Santa María que, dende o século XVIII, foi centro de romaría e devoción. Unha fonte que todos consideran sagrada por ser o lugar onde, ó parecer, se apareceu a Virxe.
Patrimonio artístico
Dentro da arquitectura relixiosa poden reseñarse numerosas igrexas
que aínda conservan no seu interior capiteis románicos e
retablos de estilo renacentista, barroco ou neoclásico.
Por outro lado, a arquitectura rural ten as súas principias manifestacións
nas pallozas, nas ouriceiras, destinadas a gardar os ourizos das castañas,
ou nos hórreos, para secar e conservar o millo ou para gardar os
productos da matanza.
Así mesmo existen numerosos núcleos rurais de grande interese
arquitectónico e etnográfico onde aparecen as típicas
construccións da arquitectura de lousa das serras orientais.
A arquitectura civil ten tamén especial relevancia destacando os
restos de antigas fortalezas e pazos e un antigo hospital fundado no século
XIV para os peregrinos que, dende Asturias, se dirixían a Santiago
na súa ruta do camiño primitivo.
Turismo e ocio
Dende calquera dos seus cumes existe a posibilidade de gozar de vistas
panorámicas inigualables. Á abundancia de paisaxes naturais
hai que engadirlle a variada riqueza arqueolóxica e monumental
existente. Neste aspecto, son interesantes os sesenta castros catalogados,
así como un dolmen do Neolítico.
Numerosas rutas para realizar en automóbil, a pé ou a cabalo
permitirán acceder a antigos poboados, miradoiros, encoros, fervenzas...
A artesanía ten nesta zona un papel significativo. Ata fai relativamente
pouco tempo mantíñanse activos vellos teares tradicionais
e, hoxe, a fabricación de coitelos e navallas en pequenas forxas
segue mantendo viva a herdanza cultural, ó lado da olería,
aínda que adaptándose ás tendencias actuais.
O apartado gastronómico é unha homenaxe á sinxeleza
e naturalidade das súas terras. En boa parte da comarca, o botelo,
elaborado segundo a tradición ancestral, é un producto típico.
Existen tamén multitude de pratos típicos elaborados a base
caza maior e especies fluviais, sempre acompañados de castañas
e cogomelos, recollidos nos montes circundantes, de onde tamén
se obtén un mel de recoñecido prestixio.
Finalmente, os amantes da caza e a pesca, atoparán neste municipio
as mellores condicións para a súa práctica.
