A Medicina
Popular de Ribadeo e os seus Arredores
Traballo
realizado polo equipo de 2º da E.S.O.
Curso 1999 - 2000
Eloy Alberto
Armesto Naya
Ángela Chao Cobo
Tamara Dorado Fernández
Manuel Cidre Rodríguez Maseda
Cristian Marcos Álvarez
Directora do
equipo
Visitación
Rodríguez Santiso
INTRODUCCIÓN
As plantas
medicinais foron empregadas como medio de curación das enfermidades do home e
dos animais ó longo da historia, e este coñecemento foi transmitido de pais a
fillos.
Hoxe en día, a nosa
sociedade vólvese interesar polos remedios naturais e, en especial, polo
emprego das plantas medicinais quizais farta das enfermidades producidas polos
efectos non desexables dos medicamentos químicos.
De porta en porta,
fomos descubrindo algo de historia da Medicina Popular dos nosos pobos, desde
Castropol ata San Cosme pasando por Ribadeo, San Miguel, etc. Buscando receitas,
herbas, remedios e oracións que serviron para cura-los nosos avós, pais e
incluso utilizados na actualidade.
Este
apartado ten como base o contido dun traballo realizado no ano 2001 no noso
IES, pero reorganizamos a estructura para facilitar a súa consulta.
Relación
de enfermidades:
Afeccións
da pel; Afonía; Anemia
Catarro;
Colesterol; Conxuntivite; Cortes o Pinchazos
Desinfectar
feridas; Diarrea; Dor de cabeza;
Dor de oídos; Dores de barriga; Dores
musculares;
Durezas nos pés
Eccemas;
Espinilla caída; Espiñas; Estómago
caido; Extreñimiento
Feridas
ulceradas; Frieiras (Sabañóns); Furunchos
Gases;
Gota
Hematomas;
Hemorroides
Infección
de ouriños; Insolacións; Insomnio e ansiedade
Lombrigas
Papeiras;
Picaduras de abella; Picaduras de ortiga; Psoriase
Queimaduras;
Queimaduras do Sol
Reuma;
Ril
Sarna
Tensión
alta; Tose pola noite; Tirizós
Uñeiros
Verrugas
Outras
cuestións investigadas neste traballo:
Calquera
enfermidade
Curiosidades
Desentumece-las
pernas despois de telas escaioladas
Para
as vacas
VERRUGAS
- Coller un figo verde,
partilo polo talo e apretalo para que bote sobre a verruga unha gota do leite
que segrega. Repítese 3 ou 4 veces ó día durante 9 días.
- Búscase celidonia,
pártese polo talo aprétase e déixase caer sobre a verruga unha gota da
substancia de color butano que segrega. Repítese varias veces ata que se
seca.
- Cóllese un pouco de esparto
e ponse a macerar en auga durante 9 días, logo úntanse as verrugas con este
preparado.
RIL
- Cóllese o pelo de
espiga do millo e déixaselle secar. Dende que esté seco cócese
nun cazo con auga, cólase e bébese varias veces ó día.
INFECCIÓN DE
OURIÑOS
- Faise unha infusión con rabos
de cereixa secos e tómase varias veces ó día
- Cando se teñen problemas para
ouriñar cócense raíces de bambú con auga e tómase en
infusión.
- Cócense follas de malva
en auga e con esa auga moi quente fanse baños de asento; o alivio non se fai
esperar.
VOLVER
FURUNCHOS
- Cócense follas de malvas
en leite e cando están temperadas colócanse sobre o furúnculo e tápanse
cun trapo.
- Quéntase un casco de
cebola en aceite e ponse temperado sobre o furúnculo tapándoo cunha
venda.
- Á folla de chantaxe bótaselle
un pouco de aceite de oliva e ponse a quentar derriba da prancha da cociña.
Cando ten a calor necesaria ponse sobre os furunchos e tamén pode servir para
os uñeiros.
- Quéntase pelica de unto
e o máis quente que se aguante ponse enriba do furuncho.
- Quéntase pan de cobra
derriba da cociña e colócase sobre o furuncho o máis quente posible.
- Cocer pan con leite e
espolvorearlle azafrán; facer unha cataplasma e aplicala ben quente entre
dous panos no furuncho.
- Colocar derriba do furuncho unha
cataplasma quente de salvado cocido.
DORES DE BARRIGA
- Faise unha infusión de herba
Luísa e tómase varias veces ó día.
- Faise unha infusión de ruda
e tómase unha vez ó día.
- Na época do verán recolle-las
flores de manzanilla e poñelas a secar, metelas en frascos e en
lugar seco e fresco; despois utilizar en infusión para as dores de barriga e
estómago.
- Tomar unha infusión de menta.
- Cando ós nenos pequenos lles
doe a barriga refrégaselles con herba de ruda fritida en aceite
de oliva.
VOLVER
CATARRO
- Férvese unha cunca de leite
cunha folla de verza. Cóase, adózase con mel e bébese quente
dúas ou tres veces ó día.
- Cócense laranxas bravas
con mel. Cando estean ben cocidas, cóase e bébese o líquido varias veces ó
día.
- Cómense cebolas fritidas
en aceite de oliva con dúas culleradas de mel.
- Faise unha infusión con mofo
de carballo e bébese varias veces ó día.
- Infusión de gromo de pino
tomada varias veces ó día.
- Engadir a un vaso de leite
fervido, unha copa de coñac e unha cullerada de pingo. Tomalo no momento de
irse á cama.
- Poñer a ferver follas de
eucalipto en auga, cerra-las portas da cociña e respirar o vapor que
desprende durante dúas ou tres horas.
- Tomar infusión de flor de
bieiteiro.
- Fanse cataplasmas de sebo de
carneiro derretido sobre un papel de estraza e ponse sobre o peito.
AFONÍA
- Facer gárgaras de infusión de manzanilla
que suavizan, calman o picor e alivian a inflamación.
- Póñense a ferver nunha pota
con auga follas e sementes de eucalipto; cando ferve,
cunha toalla por riba da cabeza, respíranse eses bafos. Canto máis tempo
aguantes máis rápido se che aclarará a gorxa.
- Cócese un limón
partido en dúas metades durante moito tempo. Quítase o limón, engádeselle
unha ou dúas culleradas de mel de abella (se pode ser de eucalipto) e tómase
dúas ou tres veces ó día sen esquecer tomalo á noite.
- Facer gárgaras cunha infusión
de follas de chantaxe é bo para a afonía e para a amigdalite.
- Mestúrase o zume de media cebola,
o zume dun limón e dúas culleradas de mel.
Cócese ó baño María, cóase e tómanse tres culleradas sopeiras cada tres
horas.
- Cócense nove follas de eucalipto
nun litro de auga con tres culleradas de mel. Mentres se coce
hai que rezar nove Avemarías. Cando se acabe de rezar, cóase e fanse
gárgaras.
VOLVER
ESTREÑIMENTO
- Tomar infusións de ruda.
- Cando os bebés padecen
estreñimento, introdúceselles polo ano un misto untado en aceite.
- Como purgante podemos utilizar auga
de carabaña.
- Cocer unha vexiga de porco en
auga e utilizar aquela auga para facer lavativas unha vez ó día durante dous
días.
- Tamén se poden facer lavativas
con auga fervida cunhas gotas de aceite.
- Cando as vacas están
estriñidas, cócese un quilo de trigo durante moito tempo con aceite e iso
cébaselle á vaca.
CORTES OU
PINCHAZOS
- Fritir un allo en
aceite de oliva e poñer este aceite na ferida o máis quente que se
aguante.
- Coller da corte arañeiras das
máis espesas, quitarlles un pouco o po e poñelas sobre a cortadura,
vendando despois por riba.
- Untar follas de chantaxe con
aceite e quentalas sobre a prancha da cociña. Poñelas sobre a ferida o
máis quentes posible e ir cambiándoas cando arrefríen.
REUMA
- Coller un ramo de ortigas
bravas e golpear con elas unha e outra vez a zona contendo a respiración.
- Débense machacar uns dentes
de allo e aplicar esta pasta na zona afectada.
- Poñer a macerar romeiro con
alcohol e con cenoria (dous días) e friccionar coa man no lugar afectado.
VOLVER
DUREZAS NOS PÉS
- Cocer follas de carballo
con sal e vinagre e lava-los pés coa auga.
- Cando os calcaños están
agretados polo frío, quéntase sebo de carneiro derrretido e úntase como se
fora unha crema.
PAPEIRAS
- Mesturar verza
rallada con catro culleradas de mel, estende-la pasta sobre un
pano de algodón e coloca-la cataplasma sobre a zona que está inchada.
Suxétase cun pano atado sobre a cabeza. Hai que cambia-la cataplasma cando se
quenta o pano.
PSORIASE
- Poñer a cocer en auga follas
e flores de herba do hortelán e utiliza-la auga para lava-las
zonas afectadas por psoriase.
DOR DE OÍDOS
- Nunha tixola bótase aceite
de oliva e un dente de allo cortado á metade e posto
co corte cara a tixola. Déixase quentar moi pouco tempo e cando arrefríe,
quítase o allo e cun pouco de algodón móllase no aceite e ponse no oído.
- Botar no oído unhas gotas de leite
de muller.
- Quéntase aceite de
oliva a unha temperatura moderada, bótanse unhas gotas no interior
do oído e logo cúbrese cun algodón ata que calma a dor.
VOLVER
PICADURAS DE
ORTIGAS
- Frotar na picadura con follas
de mexacán.
- Frotar na picadura con herba
do infante dicindo: "Infantín, infantón, líbrame deste
ortigón".
- Frotar con menta.
FRIEIRAS ("SABAÑÓNS")
- Cocer ortigas en
auga e lava-la zona afectada con esta auga.
- Asar cebola e
aplicar sobre as frieiras.
PICADURAS DE
ABELLA
- Frótase a picadura con cebola
e un pouco de vinagre.
ESTÓMAGO CAÍDO
- Frítense unhas follas de silva
do mar, bótaselles un ovo batido, faise unha tortilla e cómese.
VOLVER
DOR DE CABEZA
- Poñer na fronte arandelas de pataca
cruda e atalas cun pano.
- Borras de café
envoltas nun pano e colocadas derriba da fronte.
DESINFECTAR
FERIDAS
- Lavalas cunha infusión de flor de bieiteiro.
- Lavalas cunha infusión de
follas de eucalipto.
FERIDAS ULCERADAS
- Cócense unhas follas de nogueira
en auga e utilízase esa auga para lava-las feridas. Despois úntanse
con mel.
CONXUNTIVITE
- Lava-los ollos cunha infusión
de manzanilla varias veces ó día.
VOLVER
HEMATOMAS
- Póñense panos mollados en vinagre
con sal para que chupen a inflamación.
- Facer unha mestura de bula de
vaca con leite e logo poñer unha cataplasma desta mestura derriba do
hematoma.
- Unta-lo hematoma con aceite
de oliva.
- No momento de leva-lo golpe
poñer xeo envolto nun pano.
LOMBRIGAS
- Tomar unha infusión feita con
xebra ou mostaza negra.
QUEIMADURAS
- Poñer sobre a queimadura arañeiras.
- Ponse derriba de queimadura
unha cataplasma feita con pataca cruda rallada.
- Cocer follas de lirio
e lava-la queimadura con esta auga.
QUEIMADURAS DO
SOL
- Botar sobre a pel a tona do leite.
- Poñer arandelas de tomate.
VOLVER
GASES
- Botar media cullerada de anis
verde nunha cunca de auga; fervelo durante dous minutos; colalo e tomalo
despois das comidas.
- Tomar infusións de ourego con
mel.
ECCEMAS
- Ferver en dous litros de auga un
puñado de manzanilla, un puñado de flor de bieiteiro
e un puñado de cola de caballo. Tapa-la cabeza cunha toalla e
respira-lo vapor que desprende durante cinco minutos.
ANEMIA
- Mestúrase pingo
con leite e tómase unha vez ó día.
- Buscar ortigas,
lavalas e cocelas suavemente ben tapadas, coar e ir bebendo pouco a pouco
antes de cada comida ou entre horas.
- Beber auga da fonte do
ferro do San Estevo do Ermo (San Cosme de Barreiros). Debe beberse
entre once e quince días, sempre en número impar. Esta é unha fonte de auga
potable de cor alaranxada, polo seu alto contido en ferro, coa particularidade
de que ten moi pouco caudal pero non varía coas estacións do ano.
VOLVER
HEMORROIDES
- Envólvese un puñado de
herbas de trebol salvaxe (o que medra na beira do mar e ten
unha flor malva) e durante o día ponse o envoltorio ó lado da pel das
nádegas e pola noite métese o envoltorio debaixo da saba. Débese facer
nove días seguidos.
DIARREA
- Tómanse infusións de flor
de toxo.
COLESTEROL
- Prepárase unha infusión de follas
de noguiera secas. Cólase e tómase un vaso desta infusión tódolos
días.
TENSIÓN ALTA
- Faise unha infusión de ortigas,
cóase e tómanse dous vasos ó día.
DORES MUSCULARES
- Ponse no lugar afectado unha
moeda de cobre e sobre ela un vaso coa boca para abaixo. Cando o vaso fai
ventosa déixase así ata que perde de facela. Mentres o vaso está facendo
ventosa dise o seguinte rezo:
"Oh
Señor, pola túa vontade, axúdanos a quita-la enfermidade".
VOLVER
TOSE POLA NOITE
- Ponse derriba da mesiña de
noite unhas arandelas de cebola nun prato e ó respirar isto
alivia a tose.
- Ponse nunha tixola salvado
ou area e quéntase o máis posible, despois métese nun saco atado,
colócase no peito toda a noite, á mañá seguinte estarás moito mellor.
UÑEIROS
- Cocer cinza de leña en auga e
mete-lo dedo nove veces (meter e sacar) nesa auga o máis quente posible.
INSOLACIÓNS
- Poñer na cabeza unha toalla
dobrada e enriba un vaso con auga fría, cando esta auga se vaia quentando hai
que cambiala por outra fría.
TIRIZÓS
- Frótase un anel de ouro cun
pano de la e ponse o anel sobre o tirizó para que se queime.
PARA AS VACAS
- Para que as vacas recuperen
enerxía tralo parto, dáselles un litro de viño con azucre.
VOLVER
AFECCIÓNS DA PEL
- No San Estevo de Ermo
(en San Cosme de Barreiros) hai como unha pequena poza entre as rochas coa
lenda de que se tes fe no santo e vas alí; mollas un pano na auga da fonte;
frotas con el a zona que tes enferma e déixas o pano atado nunha das árbores
que rodean a fonte, curaranse as túas doenzas.
CALQUERA
ENFERMIDADE
- Encomendarse a San Estevo
da Pagá . Ir á capela do santo (en San Cosme de Barreiros) e facer
coa imaxe tres cruces no corpo: unha na fronte, outra na boca e outra no
peito, ó mesmo tempo que se reza esta oración:
"Cristo vive, Cristo
reina,
Cristo te libre de mal morir,
San Estevo da Pagá
Che quite a enfermidade
e che poña a "sanidá"
polo poder que Deus ten
e a Virxe María. Amén".
VOLVER
ESPINILLA CAÍDA
- A persoa séntase no chan coas pernas estiradas, cruza
os brazos por diante e outra persoa cóllelle as mans por detrás e apoiando o
xeonllo nas súas costas, tira ata que lle estalan tódolos ósos.
ESPIÑAS
- Para sacar espiñas de ourizos chantadas na pel,
cómpre coller cera dos oídos; poñela sobre as
espiñas e darlle suavemente co dedo ata que saian.
- Para sacar espiñas de figos chumbos cravadas na pel ,
bótaselles cinza de leña (das cociñas de leña).
INSOMNIO E ANSIEDADE
- Tomar antes de deitarse unha infusión feita con flores
de mapoula.
SARNA
Se tes sarna nas mans, úntalas con aceite
e xofre e pon unhas luvas de algodón. Repite a operación as
veces que sexan necesarias.
GOTA
- Utilizando sambesugas para chupa-lo
sangue malo.
VOLVER
PARA DESENTUMECE-LAS PERNAS DESPOIS DE
TELAS ESCAIOLADAS
- Metelas en auga morna con sal gorda tódalas noites e
despois camiñar pola praia, na area seca, o primeiro día dez minutos; o
segundo, vinte e así ir aumentando de dez en dez.
OUTRAS CURIOSIDADES
Aparte dos remedios para cura-las
enfermidades contáronnos outra serie de receitas , trucos e oracións para as
máis diversas cousas:
Para espanta-las moscas cravar en medio limón,
pola parte carnosa cravos (especie).
Para espanta-las pulgas dos cans botar loureiro
onde durmen e as pulgas, como non lles gusta este cheiro, foxen.
Para evitar que as meigas entren na casa
póñense picos nas chemineas así como teñen medo a picarse non entran.
Para contrarresta-lo efecto das meigas
levar un dente de allo no peto.
Para espanta-las meigas, a noite de San
Xoán, saltar unha fogueira un número impar de veces dicindo:
"Á fogueira de San Xoán
para que non morda
nin cobra nin can."
- Para mellora-lo cutis poñer pétalos
de rosa en auga e deixalos fóra a noite de San Xoán. Pola mañá coar e
lavarse con esa auga, poráseche un cutis envexable.
- Para espanta-la tormenta poñe-los
aparellos de face-lo pan frente a ela e rezar estas oracións:
"Santa Bárbara bendita
que no ceo estás escrita
garda pan e garda viño
libra xente do perigo."
"Santa Bárbara doncela
líbranos dun lóstrego
e dun raio malparado.
Xesucristo está encravado
na ara da cruz.
Pai Noso que estás nos ceos … amén Xesús."
- Para que unha persoa se namore de ti
hai que coller herba de namorar, que medra na
beira do mar, e meterlla no peto á persoa que che interesa.
- Para adiviña-lo porvir ponse unha
clara de ovo á intemperie a noite de San Xoán e á mañá seguinte, antes
de que saia o Sol obsérvase a forma. Se ten forma de barco quere dicir que
vas embarcar, con forma de cruz que alguén vai morrer, etc.
- Cando alguén está agonizante rézase
esta oración:
"¡Oh! San josé,
padre adoptivo de Jesucristo
verdadero esposo de la Virgen María,
rogad por nosotros
y por los agonizantes en este día".
- Cando se perde algo rézaselle un
responso a San Antonio de Padua:
"Si buscas milagros mira
muerte y error desterrados
demonio y miseria huídos
leprosos y enfermos sanos.
El mar sosiega su ira
redímense encarcelados
miembro y bienes perdidos
recobran mozos y ancianos.
El peligro se retira
los pobres van remediados
cuéntenlo los socorridos
díganlo los paduanos.
El mar sosiega su ira…
Gloria al Padre
Gloria al Hijo
Gloria al Espíritu Santo.
El mar sosiega su ira…
Ruega a Cristo por nosotros
Antonio divino y santo
para que dignos así
de tus promesas seamos. Amén."
VOLVER