A escola dos nosos avós (1935-1945)

Lugar da escola: San Pedro de Losón (Vila de Cuces)
Enquisados: Ramón Penela López (1927) e Josefa Mato Crespo (1933)
Autora: Verónica Penela Mato (1º Bacharelato)

1. Infraestructura: local e materias
A escola de San Pedro de Losón era unha escola normal e corrente. Un lugar bastante desapracible para situar unha escola, pois no inverno sentíase moito o frío e, ademais, había goteiras; todo o contrario no verán, nesta época do ano ía moita calor e tamén se notaba moito.
Por outra banda, estaba ubicada no sitio onde se decidía, non onde os pais dos rapaces querían. O camiño cara á escola para a maioría dos rapaces estaba cheo de toxos e xestas, un camiño bastante precario.
No caso de San Pedro de Losón, a escola era propiedade da mestra e mais da súa familia.
A aula era máis ben pequena e os rapaces e rapazas estaban bastante apertados, pois ó mellor no sitio de dúas persoas sentábanse catro. En canto ó mobiliario, atopámonos con que os alumnos se sentaban nuns bancos corridos e tiñan uns pupitres. Pola contra, á mesta tiña unha mesa e unha cadeira para ela. Tamén había un pequeño encerado e un pequeño armario no que se gardaban os libros.
Os rapaces non tiñan cadernos, pero si algún que outro lapis e só había un libro que pasaba por toda a clase .En canto a outros materiais había un manuscrito e unha pequena enciclopedia e non había libros de literatura. Todo o material que existía na clase era da mestra ou mestre.
Había unha mestra ou mestre por escola, que atendía a tódolos alumnos por igual, aínda que con algunha preferencia polos maiores.

2. Os mestres
No tema dos mestres, nesta aldea foron todas mulleres; os seus nomes eran dona Pelegrina, que era de Cerdedo; dona Aurora, de Silleda; e unha derradeira da cal non se lembra o nome e que era de Santiso (Lalín. Só exercían no seu oficio.
Integrábanse perfectamente na aldea, tanto dentro coma fóra da escola levábanse ben con todos. Algunhas veces, en ocasións, como a matanza, a vendima e as festas, os veciños levábanlle carne, grelos, roscas, touciño e outras cousase isto facíano por propia vontade.
A súa actitude era bastante boa e cos alumnos non facían ningún tipo de distinción, a escola era a escola e alí eran todos iguais.
Algúns dos castigos máis comúns eran: poñe-los rapaces cos xeonllos encima da area durante toda unha mañá, poñelos cos narices pegados á parede de xeonllos e cos libros da enciclopedia nas mans facendo peso ou senón pegábanlles cunha vara.
En xeral, coa mestra aprendíase bastante ben, se atendías, mandaba poucos deberes para a casa e as probas ou exames facíaos tódolos días, ben preguntando a lección ou a táboa de multiplicar.

3. As materias de estudio
Algunhas das materias que se impartían nas clases eran: Historia de España, Historia Sagrada, a Lectura do Manuscrito e o Catecismo. O catecismo era coma unha clase de relixión, era impartida pola mestra e ó final do curso viña un Inspector a preguntala.
En canto ás xornadas de estudio, realizábanse todas dentro da escola e non había ningunha actividade extraescolar. Nas actividades da clase, algunhas veces cantaban cancións da Misa e os sábados rezaban o rosario. Tamén cantaban cancións populares coma "O Maio".
Os rapaces nos seus deberes non eran axudados por ninguén na casa pois, os seus pais sabían menos ca eles e polo tanto non lles podían axuda, aínda que mandáballes poucos deberes porque sabía que os rapaces non tiñan moito tempo para facelos, senón que tiñan axudar ós pais nas tarefas da casa.

4. Dos alumnos en xeral
A relación cos compañeiros era bastante boa; ás veces había algunha pelexa pero sen importancia, todos se levaban ben entre eles.
Algúns dos xogos máis comúns eran a "estornela", a "raíña", a "ruleta", etc. Neles xogaban tanto rapaces coma rapazas, aínda que algúns eran máis propios de rapaces que das rapazas e xogábase en bandos distintos.
Os pais dos rapaces estaban de acordo con que estes foran á escola, pero tamén tiñan que axudar na casa e, polo tanto, se ían á mañá non ían pola tarde.
Á maioría dos rapaces gustáballes ir á escola porque así non tiñan que traballar na casa, polo menos durante unhas horas ó día e para algúns rapaces esta era a única maneira de non traballar.

A escola dos nosos avós (1920-1930)

Lugar da escola: Parroquia de San Miguel de Galegos (Lalín)
Enquisados: Carmen Castro Torres (1913) e Elisa Castiñeira Taboada (1913)
Autora: Eva Saavedra Castro (1º Bacharelato)

1. Infraestructura: local e materias
A escola de Galegos (Lalín) era un espacio pequeno no que ás veces non se collía. Era coma unha casa, só que sen nada. Tan só contaban cun libro por cabeza e moitas veces era prestado ou dos irmáns. Había xente que carecía de libro.
A maioría dos rapaces tiñan que percorrer 20 quilómetros diarios (ida e volta). Tiñan que ir por corredoiras cheas de lam, e para cruzalas só contaban cuns zocos ferrados con brochas que tiñan que limpar antes de entrar na escola. Os alumnos sentábanse nuns bancos corridos e cando non chegaba o sitio, en táboas. Os rapaces só contaban cun "pizarrillo" e un xiz para escribir, pero non levaban tarefas para a casa xa que as clases impartíanse pola noite, porque polo día había que traballar.

2. Os mestres
Cómpre recordar que só existía un mestre para atender a tódolos alumnos de diferentes idades ó longo da súa escolaridade e tamén que os mestres viñan de fóra (fundamentalmente de cidades). Tiñan un carácter moi forte (usaban todo tipo de castigos) pero tamén lles esixían limpeza e se algún levaba os pantalóns rotos mandábanllos remendar.
Naquela época os mestres gañaban moi pouco e a xente da aldea (a que podía) leváballes ovos, trigo, millo, etc., para que non pasaran tanta fame e ademais para que lles favoreceran os seus fillos. Debemos de lembrar que estamos a falar dunha sociedade de clases gobernada por uns poucos que teñen todo e gozan de tódolos privilexios mentres o resto pasa fame, morre por enfermidades, etc. -non tiñan nin cartos para pagarlle ó médico nin para paga-las medicinas e, ademais, o mestre sempre axudaba máis ós fillos dos ricos cós da xente probe e campesiña.
O mestre só impartía clase, non axudaba nos labores do campo xa que non precisaban de tal. Os fillos dos campesiños traballaban a cotío no campo e eran normalmente moitos irmáns.
Cando se desmarcaban da pauta ou non sabían a lección chamábanlles "burros", pegábanlles e poñíanos de xeonllos enriba de areas.
Cómpre destacar que os mestres dominaban tódalas materias e en tódolos aspectos. Mandaba ler e despois preguntaba oralmente as leccións tódolos días. Os pais que se interesaban polos seus fillos ían preguntar por el, pero este endexamais lles aconsellou a ningún seguir estudiando e, aínda que quixeran, tampouco tiñan cartos para paga-los estudios.

3. As materias de estudio
As actividades realizábanse todas dentro da clase e tódolos días facíanse as mesmas actividades sen diferencia-lo Nadal, do Entroido ou da Pascua.
O primeiro que se facía ó entrar na escola era rezar, seguidamente facíanse as tarefas que o mestre dixera e á parte diso tiñas que sabe-lo catecismo (isto era o máis importante). Non había recreo. De vez en cando saíase algún pedazo do tempo escolar para xoar á "raíña" ou á "pela" e á "estornela". Xogaban por separado, é dicir, as nenas a un lado e os nenos ó outro.

4. Dos alumnos en xeral
A asistencia á clase variaba segundo os meses. Nos meses de máis traballo no campo (abril, maio, xuño, xullo e agosto) a asistencia baixaba considerablemente porque había moito traballo e aínda que a escola acababa sobre o 22 de xuño continuaban un tempo máis.
Na escola había sobre 40 nenos e cando baixaba considerablemente quedaba cun total de 20 nenos (os dos fillos ricos) ou incluso menos.
Naquela época o máis importante era traballar e pelexar cos compañeiros, xa que sempre había disputas entre eles -por unha moza, un pouco de pan, etc.- e estas rifas chegaban a tal punto que algún deles podía resultar ferido de gravidade e incluso morrer.