páxina principal
departamentos
camballón.com
recreo
esperando as musas
ligazóns
 
     
   
     
 
Obra
 
     
 
as laranxas de alí babá
 
     
 
as laranxas de alí babá foi publicado no ano 1998 pola editorial "Letras de Cal", cunha portada deseñada polo pintor Álvaro Negro, irmán do autor. Na lapela aparece un texto con datos autobiográficos, co que tamén nos iniciamos no que vai ser este poema-conto:

Este libro quixo saír luminoso e sensual como a esencia da laranxa que lle deu forma e contido; gostei de sentirme neno e adulto a un tempo, e deste finximento
 
 
 

imposible xurdiu un conto que ás veces semella unpoema; todo nel é mentira, pero procurei que nada fose falso. E se por caso se al bisca certa ilusión, esa será a mellor maxia que souben ofrecer.

A obra vai precedida dunha cita de Lois Pereiro, que expón dous elementos fundamentais nela: os contos e o amor. Alí Babá vai ser o protagonista deste conto mítico no que mesmo se podería ver reflectido o propio autor, coa súa parte de inocencia, soño..., posto que Alí Babá representa a maxia, a ilusión e, en certa medida, a capacidade de crear e amar. O libro pretende expresar a fermosura, a maxia do mundo interior de cada persoa.
Componse de cinco partes ben diferenciadas. A primeira, constituída só por un poema de tres versos, trata de situarnos espacialmente, ademais de suxerirnos o carácter marabilloso do que se nos vai contar; aparece tamén xa por primeira vez o concepto de laranxa:

  e todo acontecía case sen querer
no interior dun país imposible
de tan precioso e laranxa que era

A segunda parte, titulada "o domador de tigres", presenta unha forma particular, de texto narrativo, que constitúe unha especie de monólogo interior no que non existe nin puntuación nin uso de maiúsculas, quizáis porque o autor non as cre necesarias.
Conta a historia de Alí Babá, un neno que desexaba ser domador de tigres, animais dos cales destacaba a súa cor laranxa, coma se dunha froita con patas se tratara, e a maxia que desprendían ó pasar polos outeiros nas gaiolas dos camións dos circos. Recréase un mundo ó revés, cheo de luz, cores e sensorialidade. Tamén se realiza unha especie de anticipación que relaciona a Alí Babá e as laranxas:

(...) sucede que alí babá era pequeno e aínda non era o señor dos soños laranxas que lle ían acontecer moito moito despois sen saber se serían certos ou se cadra non

Fálanos tamén do amor, ó que se refire coa chamativa metáfora cariño de calor de pan, e das consecuencias caóticas que provocaba nos seres humanos. E fálanos, con bastante ironía, dos poetas:

(...) todo era culpa daqueles seres chamados poetas que de cando en vez saían de debaixo das pedras e que tanto gustaban de chamar ás cousas polo nome contrario ó que as autoridades consideraban correcto ganas de amolar que tiñan (...)

"o señor do cofre", que lembra os magos de Cunqueiro, é a terceira parte. Continúa nela a ausencia de puntuación e maiúsculas. Aínda que en xeral o verso non está medido, obsérvase a especial importancia do ritmo; habitualmente, os versos agrúpanse en series de dous, tres ou catro, separados por meditados espacios en branco que lle dan ó conxunto unha impresión de lixeireza.
Componse de dúas partes: a primeira relata a viaxe de Alí Babá acompañado do seu cofre. Cando repousa nun novo país, abre o cofre do tesouro de onde saen fermosas laranxas e descansa durante sete días. Ó seu despertar, novas laranxeiras naceran e decide quedar alí, onde se fai malabarista e mago e colleita desexos para as xentes tristes.
A segunda parte comeza cos versos pero nunha mañá de abril / descubriuna a ela, coñece unha moza coa que comeza a falar, xorde o amor e xorden entón novas laranxeiras e todo ocorreu case sen darse de conta / porque así ten que ser nos contos bonitos.
"o señor dos trasnos", cuarta parte do libro, relata a historia do señor dos trasnos, home con inquedanzas que, nunha mañá na que se ergue cedo, decide crear algo novo xuntando elementos da natureza. En colaboración con corenta trasnos crea a primeira laranxa. O señor dos trasnos era Alí Babá, que sementaba laranxeiras para que ninguén esquecese o sabor e a luz do paraíso.
O poeta convértese aquí en señor dos trasnos, que mestura con maxia diversos elementos da vida; o poema é a súa laranxa-creación e escríbese para recordar o paraíso.
Nesta parte aparecen uns versos que poderían identificar tamén a creación da laranxa coa iniciación do sentimento amoroso (porque o amor pide paciencia / para ir medrando con xeito / alí onde nunca houbo nada), ó tempo que se pode relacionar coa cor, a luz, o sol ou o xogo.
Na quinta e última parte do libro, vóltase ó verso longo narrativo e hai certa tendencia á medida. Relátasenos nela a posibilidade de que o paraíso das laranxas se derrube; se iso ocorrese ela estará aí para recompoñelo con todo o seu amor e tenrura, ela é a garantía de perdurabilidade da utopía do paraíso de laranxas:

  e ha ser ela quen recobre a luz esplendorosa do bosque de laranxas
a luz do sol que aínda segue a iluminar todas as hortas de onda o río
todos os lugares que cruzan as nubes no país que se leva por dentro

 

 
     
 
Far-west
 
     
 

Far-west foi publicado no ano 2001 pola editorial Xerais, na colección "Ablativo Absoluto". A ilustración da portada é da autoría de Xosé Freixanes. Na lapela aparece unha breve nota biográfica do autor. Ademais disto, antes do comezo do libro figura unha dedicatoria e unha cita de Antón Patiño e Xavier Seoane que anticipa o contido do libro:

Arcadia morreu . E Utopía non chegou.

 
 
  En cada xeración, en cada época, o que ten que haber é unha reinvención do legado colectivo dun pobo.
Unha relectura da tradición. Non podemos asumir unha imaxinaria idade de ouro da comunidade (...) sen contradiccións nin conflictos (...)


En efecto, este libro, tan diferente de as laranxas de alí babá, foi concibido como un libro social, que plasma a historia do que podería ser Galicia, a pesar de que xoga co mito das películas do Oeste. O far-west vén sendo Galicia e os galegos os apaches que intentan resistir fronte ó "home branco"; e, nese contexto, o noso John Wayne particular é Eduardo Pondal. Pero tamén dentro do propio país existen territorios de fronteira, particularmente as vilas, territorio de fronteira entre o mundo da aldea e o da cidade e, polo tanto, os conflictos e as contradiccións son unha constante.
O libro está estructurado en seis partes, con títulos tomados, a excepción da primeira, de películas do oeste que conteñen alusións simbólicas ós contidos que se desenvolven.
A primeira parte ("far-west telegrama") xoga un papel introductorio, de presentación; formalmente semella a mensaxe dun telegrama e as súas pausas marcan o ritmo do texto. Enumera de xeito caótico os conceptos que se van desenvolver ó longo do libro e que definen "o Oeste " ou "the last frontier".
A segunda parte é a titulada "a balada de cabble hogue" (The ballad of Cable Hogue, 1970, dirixida por Sam Peckinpah, con Jason Robars e Stella Stevens). Desenvólvese a partir da comparación entre John Wayne e Eduardo Pondal (o noso john wayne chámase eduardo pondal), símbolos dunha época, homes que representan un modelo de home dominador, mitos masculinos (o bardo é o himno masculino da tribo) que é necesario desmitificar e superar definitivamente. No libro esta idea exprésase ás veces dun xeito lúdico e deliberadamente irreverente, introducindo outros elementos característicos de toda a obra, que son o humor e a ironía:

 

o bardo enfúndase pantalóns negros de coiro
o bardo absorbe cubatas na barra dos bares
o bardo berra himnos patrios no salón vermello

que din os rumorosos na costa verdecente?
que din os rumorosos na costa verdecente?

—non din nada non din nada, monada


Inclúese tamén unha ladaíña polos "apaches", con especial mención ós apaches bilingües dúas veces amén e aparece así mesmo a man poderosa do "pai branco":

  o grande pai branco fuma a pipa da paz co apache
o grande pai branco promete obras para o apache
o grande pai branco inaugura carreteras para o apache

Ante a nova situación

 

o bardo intenta reconstruír a paisaxe
pero os pinos son bosques de eucaliptos
e os corvos fan raudos equilibrios sobre o lixo

de xeito que é indispensable superar definitivamente o mito do bardo:

 

búsquenlle un asilo tranquilo ó bardo
unha pensión digna para xubilados
un chupete un televisor unha droga
un horario de visita para o club de fans

xubilen o bardo con todas as da lei


A terceira parte leva por título "raíces profundas" (Shane, 1953, dirixida por George Stevens, con Alan Ladd e Jean Arthur). Nesta parte móstrasenos como os apaches de aldea sobreviven á era do eucalipto e do cemento / na fronteira mestiza do país dos ferrancho e como a vida e a educación dun home e dunha muller de aldea son totalmente diferentes. O primeiro, josé, medra a fedellar nos ferranchos, faise mozo o día que monta a moto irta e vai ó far-west:

  josé aprende axiña a lei do oeste
a lei da tasca e da leira
a lei do whisky e da noite


e medra e herda o mando, é o xefe de familia; mentres, a muller, maría, ha de ser gado submiso femia paridoira; exemplo de educación represiva, está atada á casa e ó traballo do agro e do fogar, marcada por unhas pautas que limitan a súa liberdade e con continuas obrigas cos demais, aínda que ó final sexa ela a que sobrevive ó home e a que mantén vivas as raíces: maría é sempre a derradeira apache da casa/ maría é sempre a muller que sobrevive soa.

  No que se refire á cuarta parte do libro, "por un puñado de dólares" (Per un pugno di dollari, 1964, dirixida por Sergio Leone, con Clint Eastwood e Marianne Koch), fálanos, como se pode deducir, dos cartos e das súas consecuencias para a aldea. A xente nova, movida por desexos de mellorar economicamente abandona a aldea pola cidade: disque os cartos se apañan mellor na cidade / disque alá xa teñen a vida ben arranxada.

Isto provoca moita soidade na aldea, pero tamén cambios nos costumes e elementos que máis a caracterizaban: o apache arromba no faiado a cama de carballo / a cama que labrara a man o avó carpinteiro substituíndoos por outros máis "modernos": aproveitando un desconto do vinte por cen / o apache merca no híper un dormitorio de chapa. E cando, tempo despois, algúns regresan á aldea fano para intentar reproducir nela ó mundo no que estiveron os últimos anos:— e fixo un chalé con piscina / e puxo un xardín con palmeras.
"a conquista do oeste" (How the west was won, 1963, de John Ford, con John Wayne e Henry Fonda), é a quinta parte, onde se mostra como os mozos van á vila (o oeste), tratando dalgún modo de conquistar esa terra allea ó mundo da aldea, a onde van a divertirse e ligar, pero teñen que intentar disimular a súa orixe, mesmo falando castelán como bos discípulos da mestra inmaculada da infancia / da señorita de blusa e fala perfumada / que purificaba con vara o pecado orixinal.
Por fin, a sexta é a titulada "the last picture" (The last picture show, 1971, de Peter Bogdanovich, con Jeff Bridges e Ben Jonhson). Está constituída por un único poema no que a voz poética parece regresar a un terreo máis íntimo e emotivo para expoñer, outra vez en forma de enumeración, unha relación de elementos e persoas que lle resultan gratas e gratificantes:

  a cámara de álvaro no silencio de agolada
o epitafio de "la golondrina" para os gringos
as mandarinas e os sobres sorpresa de celso
a flor do cacto no xardín de tom doniphon
a voz de carme entre as raiolas do mencer
as nubes sempre as nubes desde o cine
e pepita sempre pepita desde o peito

 

 
     
 
Volver ó índice de Carlos Negro
 
   
 
   
 
     
iescamballon@terra.es