Había máis rutina e non ha faltar quen poida dicir que, por iso, había máis orde.
Tamén se sabe que, cando o verme decidiu saír do seu escondedoiro, a lúa chea campaba no ceo, dous años xemelgos non regresaran á casa e o moucho vixiaba inmóbil na cima da súa póla. Aínda que dicir isto último pouco dicir é, porque, como xa sabemos, iso era o que facía sempre.
Señoreaba, pois, a lúa, buscaba a ovella os seus años e vixiaba o moucho, cando de repente foi o propio sentinela quen escoitou uns longos e secos saloucos.
—¡É el! —exclamou o moucho sobresaltado e sen advertir que ninguén o escoitaba—. ¡É el! ¡E como sempre debe andar por debaixo desas follas!
O moucho estaba inquieto e —tal vez non se debería contar aquí— a piques estivo de perder a compostura. Nunca antes se vira desa maneira. Case quería abandonar o seu posto e se hoxe podemos dicir que non o fixo, foi porque, cando estaba en pensos de facelo, apareceu a certa distancia a mesma figura miúda e triste que coñecera tempo atrás.
Xa sabemos que os mouchos nunca rin, pero aquela vez —¡Uh, uh, uh!— o noso moucho non deu impedido que un enorme sorriso se lle abrise na cara, nin que do sorriso nacese o riso, nin que o riso deixase paso a unha gargallada, tan gozosa e forte que a penas daba falado.
Cara a el, cos mesmos andares lentos e cos mesmos ollos tristes, avanzaba o mesmo corpo miúdo, pero calquera que non fose o moucho só repararía en que o que alí viña era unha luciña verde. Unha luciña verde, tenue, preciosa, que camiñaba. Unha luciña verde, leve, fermosa, que camiñaba, que andaba, que se movía. Unha luciña que se detiña ante o vixiante e que mudaba a tristeza dos seus ollos polo abraio que lle supuña velo rir.
—¡Oh, verme, verme...! —o moucho quería falar, pero, por non estar afeito a rir, atafegábase a cada paso.
As gargalladas do moucho espertaron a todos e todos, refregando os ollos como se aínda estivesen a soñar, comprobaron que, ao pé do carballo do moucho, había unha lindísima e diminuta luz verde que ninguén vira nunca.
Unha bubela, que apareceu por detrás dun albedro, empezou a berrar:
—¡Viva, viva, que bonito é!

Ilustración de Lázaro Enríquez

E un estorniño, que coñecera ao verme o día que este iniciara a súa aventura e que sempre se andaba a meter coa ave do paraíso, foi onda ela e díxolle: —Aí o tes, aí o tes, el, pola noite, brilla e ti coma min es. O vermiño non daba creto ao que oía e cando alguén dixo que mesmo parecía unha estrela, pero que era mellor ca elas, porque elas non se moven —alá todas oufanas e inalcanzables no ce—, comezou a mirar para todos e a se lembrar de todos cantos coñecera. Pero non puido acabar de facelo: arredor súa, armouse tal rebumbio que non se acorda outro tal. Daba a impresión de que todla a xente se acababa de coñecer, porque todos andaban, como tarabelas, dun lado para outro, saudándose entre si. —¡Canto tempo, amigo Ramón! —¡Canto tempo, amigo Lucas!

—¿E logo que fas por acá?
—Pois ben o ves, aquí me tes.
E cando un dicía pois ben o ves, aquí me tes, púñase a sorrir cara ao vermiño e dáballe unha pancada no lombo ao outro.
—¿E logo a donicela?
— ¿Quen se acorda dela?
— ¿E logo os liscantes?
— ¿Pois dígoche o de antes?
Como todo o mundo falaba á xunta, ás veces unha frase rimaba con outra e, daquela, os autores das dúas buscábanse, tivesen ou non tivesen trato de antes, e saudábanse e felicitábanse e dicíanse aquilo de:
— ¡Manda truco, mazaruco!
— ¡Retumba a eira, mazaruqueira!
Quen non danzaba, brincaba e quen non cantaba, asubiaba. Todos parecían ter algunha razón para felicitar a todos e só o vermiño permanecía quedo á beira do moucho, mirando para uns e para outros e saudando a todos os que se lle acercaban. Claro que como sucede nas boas festas a xente, sen parar de as celebrar, acaba por esquecer o seu motivo e cada vez eran menos os que ían onda el. Iso agradáballe ao vermiño que contemplaba, feliz, como todos se divertían.
Tan cativado estaba por aquela foliada que non se decataba do que facía o moucho. Este, coma quen non quere a cousa, íalle falando na orella a todo aquel que lle pasaba cerca. E así foi que, cando o moucho finxiu que tiña carraspeira —Eheh, eheh— e todo o mundo calou, o verme quedou moi sorprendido.
—Eheh, eheh —parecía que o moucho ía botar un discurso— como vostedes saben o noso amigo non ten nome...
E, daquela, centos de gorxas con centos de voces distintas, exclamaron:
—Lume que pola noite vagando vas, vagalume te chamarás. ¡Ola, vagalume! ¿Que tal, vagalume? ¿Como estás, vagalume! ¿Como anda iso, vagalume?

vermiño para se despedir del ata a próxima. —Lume que pola noite vagando vas, vagalume te chamarás —repetiu para si mesmo o verme e pensou que era un bonito nome, vagalume, e tamén pensou en ir onda o Capitán Nemo... — ¡Ola, Capitán Nemo! —diríalle. — ¡Ola, vagalume! —contestaríalle o piñeiro. —Veño para enrolarme no teu barco, creo que podo ser lucerna nun barco que suque os sete mares —ofreceríase o verme. —Será marabilloso —respondería o Capitán Nemo. E, daquela, o vermiño, perdón o vagalume, acercaríase a Fiz e diríallo no oído, coma quen di un segredo: —Non che estou seguro, pero créoche que no mar hai moitos camiños... (de Velaí vai o verme, 2000)

Ilustración de Lázaro Enríquez

A Chinto puxéronlle unha tartaruga no sitio do corazón.
Non fora un capricho dos cirurxiáns, senón unha necesidade. Chinto nacera sen corazón e, de non lle poñeren unha tartaruga que, movendo as patas e soprando, soprando, bombease o sangue de Chinto, o neno morrería.
Á tartaruga chamábanlle Sinda. Era moi vella, polo menos tan vella coma o avó Ramiro, que ía facer setenta anos e conservaba a tartaruga desde o día da súa primeira comuñón, cando lla regalou un seu tío que viñera de Cuba.
A pesar da súa longa idade, Sinda era moi pequena, porque viña sendo dunha especie de tartarugas ananas que viven alá polo Caribe e que están en perigo de extinción.
Cando os pais de Chinto casaron, a súa nai pediulle ó avó Ramiro que Sinda fose vivir con eles, e o avó, coñecedor do moito que se querían Sinda e a súa filla, aceptou.
O día en que a nai de Chinto soubo que estaba embarazada, temeu que Sinda se puxese celosa do neno e quixese volver para a casa do avó Ramiro, pero pronto se desenganou. Mentres estivo embarazada, a tartaruga pousábase a cada paso na súa barriga e, cando a barriga xa era un barrigón, durmía enriba dela para nota-lo que Chinto medraba.
Naceu Chinto, e Sinda mandoulle un bolero de ledicia que aprendera na súa infancia remota.
—Pasa o que pasa —dixeron os médicos, e Sinda contestou:
—Aquí estou eu.
Ós catro anos, Chinto empezou a ir á escola, sen saber que tiña unha tartaruga no sitio do corazón.
Era un rapaz coma os outros rapaces e só se diferenciaba en que pasaba o día comendo leituga e ás veces estaba moi canso.
Aínda que Chinto non o sabía, as dúas cousas eran por causa de Sinda. A leituga era ela quen a papaba e o cansazo era porque a pobre Sinda non sempre tiña forzas para bombea-lo sangue.
Alí dentro, Sinda temperou canto puido, pero cada vez notábase máis débil; e o que é peor, sentíase coma nun cárcere.
—Isto non pode seguir así —pensou Sinda. —Asfíxiome aquí dentro e teño que saír.

Ilustración de Sandra Fernández Carmelo

1º final A mediados de curso, chegou á escola un neno novo, moi metido el, que sempre andaba encirrando en Chinto e que lle empezou a chamar "Corazón de sapoconcho". O neno, que se chamaba Piñeiro, oíra falar algo do corazón de Chinto e pensou que lle puxeran o corazón unha tartaruga e por iso o insultaba así. Cada vez que oía ese insulto, Sinda irritábase moito e canto máis se irritaba máis medraba a súa decisión de seguir alí e maior empeño poñía en substituí-lo corazón de Chinto. Tanto foi así que Chinto empezou a gañar tódalas carreiras e tódolos concursos de saltos e tódalas probas deportivas e, canto máis gañaba,

máis rabia lle collía o outro e máis o insultaba; e canto máis o insultaba, máis carraxe sentía Sinda e máis gañaba Chinto.
Agora, Sinda e Chinto andan a se preparar para as Olimpíadas

2º final

A caixa do peito de Chinto parecíase, cada vez máis, a unha prisión. Alí encerrada, Sinda vía as costelas do neno coma os barrotes dunha cela.
Non daba aturado máis e díxollo á nai de Chinto. Ela escoitouna, pero cando Sinda acabou de falar, a outra rompeu a chorar.
—Se ti o deixas, Chinto irásenos. ¡Ai, ai, ai...! ¿Que farei eu sen o meu Chinto?
E Sinda aguantou outro pouco. Pero pasaron os días e a tartaruga ía esmorecendo. Alí pechada non tiña gana de nada e sentía que se lle ía a alegría de vivir.
—A este paso voume eu e vaise el —pensou, e decidiuse a falar co neno.
—Ola, Chinto —e foille contando o que pasaba—, ...e así che é, eu xa non che podo máis.
Chinto, que non sabía nada do caso, quedou abraiado e empezou a querer tanto a Sinda que nunca quixera a ninguén dese xeito.
Tamén Sinda quedou moi sorprendida. Cerca dela apareceu unha cousiña vermella, pequena coma unha carroucha. E, a medida que o amor de Chinto por ela ía medrando, tamén medraba a cousiña.
Sinda, aínda que agora falaban tódalas noites, non lle dixo nada ó neno, ata que un día:
—Xa é hora de que marche.
—Paréceme ben, non che podo pedir tantos sacrificios.
—Non se trata diso... é que resulta que non teño sitio... Ademais, o que medrou dentro de ti, fáicheme innecesaria...

3º final

Un día do mes de xaneiro, Chinto empezouse a sentir mal mentres ceaba castañas cocidas con leite.
Levárono ó médico e mirouno por raios X.
— ¿Pero isto que é? —dixo ó ver a Sinda. E a nai de Chinto contoulle o que pasara.
Sinda estaba alí dentro coa cabeza dobrada e os ollos sen luz.
—Pois ese é o problema. A esta tartaruga, o tempo que leva presa abriulle unha ferida no corazón e estase indo.
— ¿E non hai solución? —dixo a nai de Chinto.
O médico explicoulles que o único que se podía facer era repara-lo corazón de Sinda, pero que para iso non coñecía máis menciña cá liberdade.
—Logo, non hai remedio para Chinto...
O médico ía dicir que non, cando apareceu alí unha chicharra. Era unha chicharra que viña á consulta porque estaba moi maliña: levaba días sen comer e as formigas negáranlle a súa comida e a súa amizade, a pesar de que ela, co seu canto, lles aliviara os duros días de traballo estival.
—Eu podo se-lo corazón de Sinda —e chamaron polos cirurxiáns e a Sinda converteuse na primeira tartaruga con corazón de chicharra, un corazón tan alegre que Sinda nunca volveu sentir soidade.
¡Que ben se sentía a chicharra despois de que alguén a acollera!

Gústanme tódolos finais, pero, se tivese que coller un, escollería un dos dous últimos.
No segundo, Sinda consegue a liberdade, gracias ó amor de Chinto; e ademais fascíname ver que un corazón pode nacer e medrar coma unha flor.
O terceiro recórdame que a solidariedade cos outros pode verse recompensada coa solidariedade dos outros. E os contos tamén están para iso, ¿ou que?

(de Contos para Manuela, 2001)