Fragmento tomado de LEXISLACIÓN E ESCOLARIZACIÓN DAS LINGUAS NON DOMINANTES NO ÁMBITO IBÉRICO, de Francisco-Xavier Frías Conde (en http://www.romaniaminor.net/ianua/Torino/Torino07.pdf)
A Constitución Española de 1978 declara que o castelán
ou español é a lingua
oficial de todo o estado, recoñecendo que as outras linguas serán
cooficiais segundo os
seus estatutos de autonomía. Segundo isto, poderiamos falar dunhas linguas
cooficiais
de primeira categoría, visto que os seus estatutos de autonomía
as recoñecen. Son estas:
Basco: lingua propria da Comunidade Autónoma do País
Basco
Catalán: lingua propria da Comunidade Autónoma de Cataluña
Galego: lingua propria da Comunidade Autónoma de
Galiza
Desta maneira, estas catro linguas gozan, na teoría, dos mesmos direitos
que o
castelán nos seus territorios, aínda que isto, de facto, non é así.
Sen embargo, as cousas
son bastante máis complexas, porque estas mesmas linguas se falan en
territorios
veciños, ultrapasando as fronteiras políticas dos seus territorios
históricos e o seu
estatus, daquela, cambia. A este aspecto pasamos a nos referir agora.
Catalán fóra de Cataluña
O catalán, alén de ser a lingua propria de Cataluña, é o
idioma tradicional da franxa
máis occidental da Comunidade Autónoma de Aragón, a faixa
costeira da Comunidade
Valenciana e mais as Illas Baleares, dentro de España.
Fóra de España, o catalán é ademais a lingua propria
da comarca francesa lindeira
de Rosselló, Andorra e a cidade de l’Alguer (Alghero en italiano
o S’Alighera en sardo) na illa de Sardeña.
O recoñecemento do catalán coma tal existe nas Illas Baleares,
onde a variante local
está recollida no Estatuto de Autonomía.
Basco fóra do País Basco
O basco ou eusquera (euskara na propria lingua basca) é tamén
a lingua propria da
franxa noroccidental da comunidade veciña de Navarra, onde tamén é recoñecida
polo
seu estatuto de autonomía. Á diferenza do que acontece
no País Basco, a lingua
basca en navarra ten moitos menos dereitos en todos os ámbitos.
Fálase o eusquera tamén no País Basco Francés.
Galego fóra de Galiza
O galego fálase tamén nas rexións fronteirizas con Galiza,
concretamente na chamada
Terra Eo-Navia no occidente de Asturias, o Baixo Bierzo e As Portelas na Comunidade
de Castela-León e talvez nunha pequena bisbarra da provincia de Cáceres
chamada
Serra de Xalma.
En Castela-León, nas faixas estremeiras das provincias lindeiras de
León e Zamora,
o galego é lingua propria e isto foi moi recentemente recoñecido
polo parlamento de
Castela-León (2000). En Asturias, na Terra Eo-Navia, o galego non foi
nin é recoñecido
como tal, apenas como unha variante lingüística chamada galego-asturiano.
Finalmente, o galego de Estremadura está recoñecido como ben
de interese cultural
co nome de a fala polo goberno autónomo desa rexión tamén
en 2000.
Linguas de lexislación parcial
Alén daquelas linguas históricas citadas anteriormente, existen
outras áreas lingüísticas
que cómpre ter en conta. A diferenza entre estas e as que
temos visto até agora é esencialmente legal.
Estas linguas son dúas:
Aragonés: lingua propria da Comunidade Autónoma de Aragón
Asturiano: lingua propria da Comunidade Autónoma de Asturias
Ningunha destas dúas linguas foi recoñecida coma tal nos seus
estatutos de
autonomía proprios.
O aranés é unha variante local
do occitano falado na Val de Arán,
na provincia catalana de Lleida. Paradoxalmente, o aranés posúe
estatus de
recoñecemento e goza
de dereitos
administrativos e educativos. De facto, é a única variante lingüística
occitana, tanto en
Francia como en Italia, que posúe oficialidade.