COMPETENCIAS BÁSICAS

Nos últimos anos cobrou importancia a figura das competencias básicas, xurdidas a partires de propostas da Unión Europea, nas que se basea o espírito da última Lei Orgánica de Educación (LOE). As competencias básicas son, a grandes rasgos, as capacidades de poñer en práctica, en contextos e situacións diversas, as habelencias e actitudes persoais adquiridas ao longo do tempo. A súa inclusión no currículo obedece á intención de remarcar desde unha perspectiva integradora os saberes adquiridos nas diferentes disciplinas así como outras aprendizaxes básicas de realización persoal e social básicas para unha incorporación satisfactoria á vida adulta. 

Os textos legais recollen as seguintes oito competencias básicas, das cales expoñemos brevemente unha pequena descrición:

1. Competencia en comunicación lingüística.
   Utilización da linguaxe como instrumento de comunicación oral e escrita, construción do pensamento, representación, interpretación e comprensión da realidade.
2. Competencia matemática.
   Capacidade para utilizar e relacionar os números, realizar operacións básicas, empregar símbolos para producir e interpretar información de tipo cuantitativo e espacial da realidade, así como resolver problemas relacionados coa vida cotiá.
3. Competencia no coñecemento e na interacción co mundo físico.
   Interacción con aspectos naturais como derivados da acción humana, comprensión e predición das súas consecuencias, preservación das condicións da vida propia e do resto dos seres vivos.
4. Tratamento da información e competencia dixital.
   Habilidade para buscar, obter, procesar e comunicar información mediante varios soportes, incluidos os prestados polas novas tecnoloxías, para a súa transformación en coñecemento.
5. Competencia social e cidadá.
   Comprensión da realidade social en que se vive, cooperación, convivencia, toma de decisións, responsabilidade e participación nunha cidadanía democrática dentro dunha sociedade plural.
6. Competencia cultural e artística.
   Apreciación do feito cultural e artístico en xeral, a través do coñecemento e valoración crítica de diferentes manifestacións culturais, artísticas e deportivas como parte do patrimonio dos pobos, para utilizalas como fonte de enriquecemento e desfrute.
7. Competencia para aprender a aprender.
   Habilidade para iniciarse na aprendizaxe e/ou posterior continuación da mesma de xeito cada vez máis eficaz e autónomo, seguindo os propios obxectivos e necesidades.
8. Autonomía e iniciativa persoal.
   Concienciación e aplicación dun conxunto de valores e actitudes persoais interrelacionadas, entre as que destacan a responsabilidade, autoestima, creatividade, autocrítica, control emocional e capacidade de aprender dos erros e a toma de decisións.

Tal e como figura nas bases deste concurso, cada unha das probas pretende activar diversas habelencias e capacidades matemáticas nos concursantes. A natureza especialmente matemática desta actividade implica un estudo máis a fondo da competencia matemática, que establecemos a continuación:

►Competencia matemática

Seguindo os textos lexislativos vixentes así como outros estudos como a iniciativa PISA, determinamos que a competencia matemática a partir dos seguintes grupos (interrelacionados) de capacidades e destrezas:

1. Pensar e razoar. 
   • Formular preguntas e razoamentos lóxicos.
   • Coñecer as respostas ofrecidas polas matemáticas.
   • Diferenciar entre diferentes tipos de enunciados: definicións, proposicións, conxecturas,...
   • Entender e utilizar os conceptos matemáticos.
   • Analizar criticamente diversas situacións e/ou resultados.
   • Saber integrar coñecementos adquiridos.
   • Xeralizar e particularizar resultados.
2. Argumentar. 
   • Crear e expresar argumentos, hipóteses e conxeturas.
   • Establecer un plan de traballo, revisalo e adaptalo.
   • Saber probar e comprobar resultados e afirmacións matemáticas.
   • Seguir e valorar cadeas de argumentos matemáticos de diferentes tipos.
   • Decatarse do rango de posibilidades nun razonamento.
3. Comunicar. 
   • Expresar contidos matemáticos, de forma oral e escrita, con claridade e precisión.
   • Entender enunciados en forma oral e escrita.
   • Ler comprensivamente textos matemáticos.
   • Buscar e obter información por medios audiovisuais e as TIC.
4. Modelar. 
   • Estruturar a situación en estudo.
   • Traducir a realidade á estrutura matemática.
   • Interpretar modelos matemáticos en termos da realidade.
   • Controlar, dirixir e traballar con modelizacións matemáticas.
   • Reflexionar sobre a validez dun modelo e dos seus resultados.
   • Comunicar e explicar un modelo, atendendo ás súas posibilidades e limitacións.
5. Resolver problemas. 
   • Formular e definir unha variedade de problemas de tipo matemático.
   • Resolver problemas matemáticos mediante diversas vías.
6. Representar. 
   • Decodificar, interpretar e distinguir diferentes tipos de representacións matemáticas.
   • Relacionar situacións reais cos seus correspondentes modelos.
   • Escoller a mellor das posibles representacións atendendo á situación e o propósito.
7. Utilizar a linguaxe formal e simbólica. 
   • Entender as relacións da linguaxe formal das matemáticas coa linguaxe natural.
   • Traducir entre os dous tipos de linguaxes, tanto formal como natural.
   • Escoller a linguaxe axeitada a cada situación.
   • Manexar enunciados e expresións que conteñan símbolos e fórmulas.
   • Realizar satisfactoriamente operacións e algoritmos con diferentes tipos de números.
   • Entender a utilidade e interpretación de cada operación.
   • Utilizar variables, resolver ecuacións e comprender os cálculos e os resultados.

►O concurso e as competencias

• Competencia matemática Obviamente, mediante os pasos que levan á solución dun problema, tales como o seu plan de resolución, os instrumentos empregados, os razoamentos construidos, a reflexión da validez dos resultados e a súa explicación.
• Competencia lingüística Os participantes aprenden a verbalizar os conceptos e a facer explícitas as súas ideas cando teñen que plasmar a solución dos problemas propostos.
• Tratamento da información e competencia dixital O funcionamento do concurso a través de internet promove o uso das novas tecnoloxías.
  
• Autonomía e iniciativa persoal. A propia participación e presentación de solucións implica desenvolver unha decisión persoal.
• Competencia para aprender a aprender Ao avanzar na resolución dun problema, aínda que non se chegue á solución final, fai que a autoestima mellore, así como que se desenvolva unha aprendizaxe autónoma. Isto valórase nas puntuacións dos problemas, non tendo en conta soamente o resultado senón o camiño seguido para acadalo.