XEOGRAFÍA E HISTORIA

A FILOXERA

    É difícil de precisar cando chegaron a Galicia as novas sobre esta enfermidade. Hai referencias en prensa local dos primeiros anos da década dos setenta (1870-79), pero é moi probable que xa houbese aparecido antes desa data, xa que hai núcleos en Portugal (Braganza) afectados antes de 1880. É lóxico pensar que dada a proximidade do foco portugués produciríase un rápido contaxio, dada a intensa actividade contrabandista entre as dúas marxes da “raia”.
    O feito de que un primeiro contaxio non puxese en alerta ás autoridades puido deberse a que só foron destruídos poucos viñedos acantonados nos pequenos vales, con augas a Portugal, de Vilardevós e Riós, áreas moi deprimidas. Tamén o foi Verín onde a vide xa ocupaba importantes extensións.
    Desde estes pequenos focos meridionais a praga foise propagando a outras áreas da provincia de Ourense, asolando ó seu paso as terras do Bolo ata chegar ó río Sil e logo a Trives e Quiroga.
    Parece que ó chegar ó río Miño a invasión detense ou ralentízase, sobre todo no seu traxecto cara ó sur.
    Tamén en Pontevedra aparece tardiamente a entrada da praga: fíxase en torno a 1899 na zona de Salvaterra do Miño e no 1906 en Crecente. En calquera caso e de forma xeral todas as zonas danadas tardiamente contaban xa coa enorme vantaxe da existencia dunha infraestructura mínima de loita se ben esta posibilidade non foi a que evitou unha maior dureza da enfermidade: posiblemente a explicación estea na presencia duns solos con moita area e maior humidade nas zonas de viñedos occidentais.

     Ó finalizar o século unha boa parte do viñedo galego estaba afectado pola filoxera. Sen dúbida era Ourense a provincia máis tocada con preto do 50% da súa superficie vitícola afectada. Cara ó oeste da provincia de Ourense as proporcións do desastre diminúen considerablemente, sempre por baixo do 15% da superficie.
    Finalmente, a provincia de Pontevedra foi pouco tocada por esta crise nos séculos XIX e XX (aproximadamente unhas 106 has.). Só cabe a existencia de focos illados, especialmente no sur, na bisbarra do Baixo Miño. A partires de 1899 adquire certa virulencia, pero aínda así causa problemas menores que outras pragas como o oídio ou o mildiu (mildeu). No cambio de século o coñecemento de técnicas antifiloxéricas deteñen o seu avance.
    O inicio do século XX marca o declive do parasito e nas zonas arrasadas acelera a súa reconstrucción.

José Manuel Santos Solla e Alberto José Pazo Labrador

Mapa da filoxera en España

Mapa da filoxera en Galicia

      Datos e gráficos relativos a denominación de orixe Rias Baixas

   Proxecto financiado polo programa Sócrates da UE