Curso 2006-2007

CÁLCULO  DA  LATITUDE  DO  LUGAR   E   DA  INCLINACIÓN  DA  ECLÍPTICA  CUN  GNOMON

            A Eclíptica é o plano que contén a órbita da Terra arredor do Sol e tamén a liña aparentemente percorrida polo Sol ao longo dun ano respecto do fondo inmóbil das estrelas. Como o eixe de xiro da Terra ten unha inclinación de 23º27’ entón o Ecuador terrestre e a eclíptica forman entre si ese mesmo ángulo.

            Os planos do ecuador terrestre e a eclíptica córtanse nunha recta que sinala a dirección do Punto Aries  ou  Punto Vernal  (g) . É o punto no que o Sol pasa do hemisferio sur ao norte, (iniciándose a primavera no hemisferio norte e o outono no hemisferio sur). Agora o punto Aries non se atopa na constelación Aries (coma cando foi calculado por primeira vez) senón que na de Pisces. O punto diametralmente oposto é o Punto Libra.  Estes dous puntos opostos denominan os equinoccios (alcánzanse, aproximadamente, o 21 de marzo e o 21 de setembro). Cando o sol aparece polos equinoccios, a duración do día e da noite é aproximadamente a mesma en certas partes da Terra (12 horas). É nestes puntos cando os feixes de luz solar inciden perpendicularmente sobre o Ecuador da Terra, iluminando de xeito uniforme todo o planeta.

 

            O punto da eclíptica máis ao norte respecto do ecuador celeste denomínase solsticio de verán no hemisferio norte e solsticio de inverno no hemisferio sur, e o punto máis ao sur recibe as denominacións opostas (alcánzanse, aproximadamente, o 21 de xuño e o 21 de decembro). É precisamente a falta de perpendicularidade entre o eixe de rotación propio da Terra e o plano da eclíptica a responsable das estacións.

            A oblicuidade da eclíptica é de 23.5º (máis concretamente 23º27’), aínda que non é constante debido ao movemento terrestre denominado nutación (oscilación periódica do eixe da Terra, causada principalmente pola atracción lunar) e pode variar entre 22.1º e 24.5º. Foi calculado por primeira vez por Eratóstenes.

CÁLCULO  DA  LATITUDE  (l)  DO  LUGAR  USANDO  UN  GNOMON:

O cálculo da latitude pode realizarse cun gnomon cando o sol se atopa nos puntos Aries e Libra, isto é nos equinoccios. Nós en concreto realizámolo no equinoccio de primavera, que neste ano, astronomicamente, foi o 20 de marzo ás 6:48 horas UT.             É nesta situación (equinoccio) cando os raios do sol inciden perpendicularmente sobre o Ecuador, e como consecuencia o ángulo de inclinación do sol coincide coa latitude do lugar.             Como nesta data nos atopabamos en plenas vacacións de Semana Santa, a medición non foi posible realizala no instituto, en Cambados, e polo tanto fixémola na cidade de Pontevedra, máis concretamente, nas coordenadas (sacadas do “sixpac”) 42º31’7.6’’ Latitude Norte   e   8º48’40’’ Lonxitude Oeste. Realizamos o estudo ás  13:41 horas UT  (medio día solar) dando como resultado un ángulo de inclinación do sol de 47º22’52’’ .

Altura do gnomon:   131.5 cm. Sombra proxectada:   121 cm.   Polo tanto    a= 47º 22’ 52.41’’  ángulo de elevación do sol.

Así pois a latitude será     l = 90º – a  = 90º – 47º 22’ 52.41’’ = 42º 37’ 7.59’’

            O erro absoluto cometido é de      .

CÁLCULO  DA  INCLINACIÓN  DA  ECLÍPTICA  (e)  USANDO  UN  GNOMON:

            O cálculo da inclinación da eclíptica pode realizarse cun gnomon nos solsticios, e nós en concreto, fixémolo no solsticio de verán (pois no solsticio de inverno estaba nubrado e con chuvia), que este ano coincidiu, astronomicamente, o 20 de xuño ás  23:59 h UT .

            Tampouco foi posible facer a medición no instituto, en Cambados, debido ás datas de final de curso, e realizámola en Boiro (a uns 45km de Cambados), nas coordenadas (sacadas do “sixpac”) 42º37’58’’ Latitude Norte   e   8º 51’ 15’’ Lonxitude Oeste. O cálculo da altura do sol (ou ángulo de elevación do sol) foi feito o día 21 de xuño ao mediodía solar, que se produciu ás 14:36 h UT .

O punto onde se realizou a medida, aparece marcado cunha cruz