Nas últimas décadas o número de conflictos interestatais aumentou dramaticamente. Alentados por diferencias relixiosas ou étnicas, estes conflictos desenvólvense en áreas habitadas e as consecuencias para a poboación civil son devastadoras.

Durante estes períodos de guerra e conflictos armados, tan frecuentes no continente africano, as mulleres pertencentes a tódolos grupos de idade, desde a infancia ata a ancianidade, sofren todo tipo de abusos: violacións, humillacións, explotación sexual, etc.

A práctica totalidade de organismos internacionais testemuñan que estas prácticas non son, de ningún xeito, efectos colaterais das guerras. Os abusos son, desgraciadamente, un instrumento de guerra máis, como tantas veces tivemos ocasión de comprobar. Normalmente, os grupos en conflicto adoitan utilizar toda sorte de estratexias arrepiantes e grotescas para manter o control, aterrorizando á poboación civil.

A guerra parece ser endémica en determinadas zonas do continente africano. Uganda é un bo exemplo. Este país vén sendo asolado por constantes ciclos de conflictos armados desde hai máis de 35 anos. En países así, o número de mulleres é moi superior ó dos homes, debido ó gran número de baixas ocasionadas pola guerra. A maioría das mulleres superviventes están en condicións físicas e psicolóxicas lamentables. Despois de sufriren a perda das súas parellas, despois de soportaren elas mesmas múltiples vexacións, non están en condicións de poñerse á fronte das súas familias ou o que queda delas. Moitas teñen embarazos non desexados ou SIDA.

¿Hai algunha solución? Unha vez máis, ábrese a posibilidade dun cambio de enfoque substancialmente diferente: faise necesario introducir o concepto de xénero en todas aquelas etapas de pacificación e solución de conflictos. É necesario por unha razón obvia: as mulleres son alomenos o 50% da poboación.

Esto non significa, por suposto, que as mulleres sexan por natureza pacíficas e os homes violentos, significa que se poden deseñar estratexias nas que homes e mulleres estean representados en igualdade de condicións e os seus coñecementos e destrezas sexan usados na mesma medida e a todos os niveis.

Tentaremos ser máis precisos: recoñécese o papel desempeñado polas mulleres como mediadoras en determinadas fases dos conflictos; hai grupos de mulleres pertencentes a ambos os bandos de disputa que son capaces de manter contactos frecuentes. Hai mulleres locais traballando en ONGs que , a forza de experiencia, son expertas en coidados postraumáticos que permiten paliar as consecuencias destes conflictos tan violentos. As mulleres saben como organizarse para xestionar a viabilidade dos campamentos pasados os primeiros momentos, sempre moi duros. Sen embargo, á hora de tomar as decisións importantes, os políticos e militares do máis alto nivel, son sempre homes. Eles asinan os acordos e determinan as condicións. O punto de vista, a experiencia, o coñecemento da metade da poboación simplemente non se ten en conta.

¿Pódese facer algo para que isto non ocorra?

É crucial que as mulleres formen parte de todas as iniciativas que se tomen para resolver conflictos, pactar condicións ou reconstruír unha área. A súa presencia é necesaria tamén a nivel oficial.

As mulleres deberían tomar parte activa nestas negociacións, non só como observadoras ou conselleiras, papel do que tradicionalmente veñen sendo relegadas. Non se deberían asinar acordos sen a presencia de representantes da parte máis afectada neste tipo de conflictos.

É esencial a presencia das mulleres nas forzas de paz. Vense demostrando que coa súa presencia, a comunicación coas comunidades locais é moito máis fluída e os abusos e violacións das mulleres nesas zoas diminúe substancialmente.

Moitas das mulleres refuxiadas no continente africano son musulmanas e teñen a súa mobilidade restrinxida. Á hora de chegar ata elas, de identificar as súas necesidades en varios terreos e de propoñer as solucións técnicas axeitadas, faise fundamentalmente necesaria a asistencia de mulleres científicas e tecnólogas. Ademais, as mulleres que teñen sufridas experiencias traumáticas séntense máis seguras na compaña doutras mulleres e son capaces de expresar máis libremente os seus problemas.

As diferentes institucións deben asumir que non hai progreso democrático posible se non se fomenta a participación da muller en calquera proceso que implique toma de decisións.