COMENTARIO DE TEXTO

"O contexto social, xeográfico e humano determina en certa medida os mecanismos estructurais a través dos cales se exerce o poder político, o grao de concentración ou dispersión do poder e o modo de acceso a posicións de poder. No mundo moderno, a estructura política máis significativa e omnipresente é o Estado nacional, que historicamente aparece en tempos relativamente recentes. (...) Dado que o Estado dispón dun monopolio legal e coactivo de feito (policía, forzas armadas, etc.), para controlar o Estado precísase unha posición de forza. Esta centralización da forza no Estado é unha novidade histórica, xa que a maioría das sociedades non estiveron tan organizadas. O poder de coerción estivo máis disperso e mesmo foi inexistente en moitas sociedades primitivas. Convén, por iso, distinguir entre as sociedades que teñen un sistema de goberno máis ou menos diferenciado e aqueloutras que non o teñen. No primeiro caso existe un goberno centralizado que goza de soberanía sobre unha serie de unidades constitutivas, como cidades, pobos e grupos étnicos. No segundo tipo de sociedades existe un sentimento de identidade común, pero non existe unha autoridade política diferenciada que poida considerarse como o goberno de toda a sociedade." (R. E. Dowse e J. A. Hughes, Socioloxía política.)

Quizáis, a tese principal do fragmento podía resumirse na idea de que os diferentes modos de exerce-lo poder político veñen determinados por unha serie de causas, a saber, o medio xeográfico, que leva implícito o concepto de territorialidade, o contexto humano e social que remite á idea de poboación, densidade da mesma e relacións entre os seus membros.

Estas diferentes estructuras políticas son agrupadas por estes autores en dúas clases: unha, anterior ó Estado moderno, que incluiría tanto ás sociedades pre-estatais, ás que se refire M. Harris como as dos Grandes homes e xefaturas, como as estatais (cidades-estado, feudos, etc.) pero que carecen das especiais características do Estado-nación actual, que representaría a segunda clasificación das estructuras políticas segundo o texto.

Hai moitos conceptos que necesitan aclaración para unha profunda comprensión do texto. Probablemente é o concepto de Estado, o estatal, o primeiro a definir xa que con frecuencia ten unha dualidade de significados que obscurece o sentido dos textos.

Neste texto concreto tómase "Estado" nun senso restrinxido ás sociedades modernas que posúen un ordenamento xurídico unitario, unha soberanía (en calquera dos sensos posibles: absolutista, nacional ou popular) e o monopolio do poder coactivo, todo iso resumido na idea de concentración do poder (fronte a focalización do poder, poliarquía, ...), expresión que aparece explícita no texto coa forma "goberno centralizado que goza de soberanía ...".

Teríase, quizáis, que preguntar ós autores se a soberanía, poder exclusivo e único non derivado ou sometido a outros, é realmente tal nos Estados actuais onde o poder do Estado vese relativizado polas decisións dos poderes económicos nun mundo globalizado e polas instancias supra-nacionais e supra-estatais coma na situación presente europea, por exemplo.

Pero volvendo ó texto, hai outro concepto que require atención, así na frase " o Estado dispón dun monopolio legal e coactivo de feito...", o termo legal suscita confusión. Parecería máis preciso usa-lo termo de lexítimo, que vai moito máis aló do legal (acorde coas leis) e que significa o recoñecemento do dereito de ter e de exercer un poder que os cidadáns, o pobo, lle dan a quen ten ese poder, neste caso o Estado. Estou a considerar o significado sociolóxico, Webberiano, de lexitimación e prescindindo, polo de agora, da perspectiva filosófica na que "lexítimo" incorpora o concepto de xusto.

Os límites de tempo impiden facer unha análise exhaustiva de tódolos conceptos do texto dignos de aclaración pero non se debe rematar o presente comentario sen polo menos facer unha referencia ó concepto de monopolio da coacción, no que tanto fincapé se fai no presente fragmento. Fincapé que ten razón de ser por canto acostuma considerarse que un Estado moderno é aquel que conserva dito monopolio cedendo outros coma o monopolio ideolóxico.

Sen embargo, de novo, cómpre unha mirada á realidade dos Estados actuais onde os sistemas educativos, o control sobre os medios de comunicación, os fastos e espectáculos nacionais non fan senón manter, aínda que non formalmente si de facto, un certo monopolio ideolóxico, que a pesar de ser máis sútil que o coactivo, está presente e fai que este último teña que ser menos utilizado.

Este control ideolóxico serve para fomentar un sentimento de identidade común, sentimento que os autores, Dowse e Hughes, sitúan como elemento cohesionador das sociedades primitivas carentes de goberno único organizado, pero que segue presente nos Estados-nación modernos. Precisamente, cando este sentimento se perde entra en crise o Estado-nación abrindo as portas ás, aínda máis recentes, formas de organización estatatais supra-nacionais.