|
Repensando a sociedade democrática dende unha perspectiva
feminista
Resumo extraido do artigo de María José Guerra:
"Nancy Fraser: la justicia como redistribución y reconocimiento"
Para Nancy Fraser a teoría debe ser un instrumento
para comprender e transformar a realidade social para o que terá
que renunciar ás falaces estratexias universalistas e homoxeneizadoras
e deberá comprender as especificidades histórico-culturais atendendo
ás complexas identidades construidas socialmente con múltiples factores
como xénero, clase, raza...
Aínda que acepta a descripción do poder que fai
Foucault, considera que este non ofrece suficientes criterios para
distinguir as "boas" das "malas" formas de vida.
De Rorty, Fraser acepta o seu pragmatismo e o seu
antifundamentalismo pero rexeita a dicotomización que fai do público
e do privado, porque para Fraser o feminismo é un movemento social
na máis estricta tradición democrática, unha contraesfera pública
empeñada en abrir un novo espacio discursivo colectivo no que as
mulleres tomen a palabra para expresar as súas propias necesidades.
En canto a Habermas, Fraser pon de manifesto o
prexuizo androcéntrico que domina a súa teoría . O subtexto do xénero
queda por tematizar. Para obter proveito do poder crítico de Habermas
temos que explicitar como a identidade de xénero incluida como subtexto
nos diversos roles sociais funciona como moeda de intercambio e
factor de cohesión social. Está de acordo con Habermas ó preferir
os contextos de interacción logrados comunicativamrente a calesquera
otros, só nestes contextos garantiríamos que as mulleres se convertesen
en participantes de pleno dereito nos diálogos onde se fai a interpretación
das súas propias necesidades sociais.
Fraser defendendo un pragmatismo antiesencialista
, un enfoque holista, a relevancia política dada ó discursivo, o
rexeitamento da tradicional separación entre o público e o privado,
unha visión do cambio social onde os movementos sociais son importantes
axentes e dando ó intelectual o rol de mediador entre diversos ámbitos
discursivos, pensa que o desafío está en crear terreos comúns de
loita e discusión, en dispor de instrumentos críticos para analizar
novos fenómenos, en contribuir efectivamente ó diálogo e a súa profundización
dando a palabra a cada cal, en especial ás mulleres cando se trate
de interpretar as súas propias necesidades. Xérase unha visión ampla
da política na que tanto o social como o cultural van ter cabida.
A deconstrucción cultural é unha tarefa que o feminismo
non pode esquecer se quere ser efectivo políticamente especialmente
á hora de evitar modelos canonizados de autoridade que habiliten
exclusións dos e das que non se adecuan ós patróns culturais institucionalizados.
Asíi, Fraser puxo de manifesto que o rol de cidadán ten claramente
un subtexto de xénero masculino.
Outro aspecto a reconsiderar é o de restrinxir
a discusión ó "ben común" desoíndo as demandas
relacionadas coas cuestións privadas:
"En xeral, a teoría crítica necesita prestar
unha mirada máis intensa, máis crítica ós termos "privado"
e "público". Estes termos, despois de todo, non son simplemente
designacións aproblemáticas de esferas sociais; son clasificacións
culturais e etiquetas retóricas. No discurso político, son termos
poderosos que frecuentemente se empregan para deslexitimar intereses,
concepcións, e tópicos e para valorizar outros"
A participación política nun senso radical ten
que ver con atopar a "propia voz" que se expresa a través
dunha identidade cultural non ríxida , a través dun estilo e unha
linguaxe non determinada, e supón exercer unha violencia non recoñecer
o que di o outro ó prescribir un só estilo comunicativo. Tra-la
crítica de Fraser, Habermas retoca a súa teoría, aceptando o carácter
fluído, plural e aberto dos ámbitos informais nos que se
forma a opinión pública, auténtico campo de batalla da loita polo
recoñecemento dos que acostuman ser excluidos e marxinados polas
inercias incorporadas ós espacios reais de deliberación.
Os temas suxeitos a deliberación serán decididos
polos participantes sen que medien prohibicións previas, por exemplo,
aquelas que obedecen ó corte público/privado.
Todo isto acaba por patentizar o carácter bifronte
da xustiza: a vella esquerda segue a chamar a atención acerca da
necesidade de esixir xustiza social namentres que a esquerda cultural
reclama respecto para coas diferencias das minorías oprimidas.
Fronte ó esgotamento dun proxecto emancipatorio
único, debedor dunha análise marxista só centrada na clase social
, agora os outros vectores de discriminación esixen un abano de
demandas nas que se entrecruzan as esixencias de igualdade coas
de recoñecemento. O obxectivo de Fraser vai ser, fronte o actual
des-acoplamento, entrelazar redistribución e recoñecemento nunha
concepcion da xustiza que non se desentenda das tensións e dilemas
que ambos enfoques xeran: "un mundo amable coas diferencias
onde a asimilación ás normas culturais dominantes non sexa o prezo
a pagar para lograr o respecto".
O que se denuncia é que a cultura dominante é un
"locus de opresión" que esixe que os individuos se asimilen
ó canon normalizado e silencien a súa identidade específica e diferenciada.
Para abordar esta forma de inxustiza cómpre ir máis aló do paradigma
distributivo porque un dos seus presupostos é o de que as diferencias
son producidas por desigualdades económicas e sociais, cando isto
pode que non sexa así para toda diferencia. Os partidarios da solución
única da redistribución cren na desaparición das diferncias culturais
en canto cese a desigualdade socioeconómica. Tan só contariamos
con individuos distintos, pero non con grupos de individuos con
algo en común. Os partidarios do recoñecemento pretenden a salvaguarda
e o respecto das diferencias que quedarían máis alá ou máis acá
da desigualdade.
Fraser propón unha "diferenciada política
das diferencias", ou sexa, non todas poden ser tratadas por
igual e co mesmo respecto. As tensións entre as demandas da redistribución
e o recoñecemento nos enfrentan a interrogantes acerca de qué diferencias
debemos preservar e cales sacrificar se se demostra que dependen
de modos de opresión tales como a explotación ou a marxinalización.
Fraser suxire que haberá diferencias ante as que só pensar na súa
afirmación nos resultará repulsivo se representa puntos de vista
excluintes e violentos, pon o exemplo dos neo-nazis skin-head, pero
igualmente poderiamos pensar nalgúns tipos de nacionalismo que defenden
definicións bioloxicistas e puristas de súa identidade étnico-nacional.
Discriminar entre as pretensións de validez das
diferencias será unha tarefa máis para a plural, inclusiva e aberta
esfera dialóxica á que antes se aludía. A teoría crítica do recoñecemento
que Fraser vai impulsar estará atenta a distinguir que demandas
de recoñecemento da diferencia contribuen ó avance da igualdade
social e cales a retrasan ou a socavan.
Cómpre replantearse o significado mesmo da xustiza.
En primeiro lugar atopámonos con diferentes concepcións da inxustiza.
A definición socioeconómica recolle o senso da explotación e a privación,
salientando entre os seus representantes a Marx e a Rawls. Pola
contra, a definición simbólica ou cultural da inxustiza fai fincapé
no estar mal representado, o ser mal interpretado, resultar invisible,
pero, tamén, refírese a ser asimilado a estereotipos, a non ser
recoñecido socialmente como alguén con autoridade ou a ser
marxinado e excluído nas interaccións sociais.
Segundo Fraser o reavaliar identidades antes non
respectadas, o valorar positivamente as diferencias culturais, o
transformar os patróns de representación formal debe ser afrontado
xunto á reestruturación das dimensións económicas da sociedade,
Aínda que analiticamente diferenciemos ambas inxustizas o dato empírico
social é o de entretecerse. |