MITO DO AURIGA

"Digamos, pois, que a alma se parece ás forzas combinadas dun tronco de cabalos e un cochero; os corceles e os cocheros das almas divinas son excelentes e de boa raza, nos demais seres, a súa natureza está mesturada de ben e de mal. Por esta razón, na especie humana o cochero dirixe dous corceles, o un excelente e de boa raza e o outro moi diferente do primeiro e dunha orixe tamén moi diferente; e un tronco semellante non pode deixar de ser penoso e difícil de guiar.

Pero como, entre os seres animados, uns son chamados mortais e outros inmortais? Isto é o que convén esclarecer. A alma universal rexe a materia inanimada e fai a súa evolución no universo, manifestándose baixo mil formas diversas. Cando é perfecta e alada, campea no máis alto dos ceos, e goberna a orde universal. Pero cando perdeu as súas ás, roda nos espazos infinitos ata que se adhire a unha cousa sólida, e fixa alí a súa estancia; e cando revestiu un corpo terrestre, que desde aquel acto, movido pola forza que lle comunica, parece moverse en por si, esta reunión de alma e corpo chámase un ser vivo, co aditamento de ser mortal. En canto ao home inmortal, o razoamento non pode definilo, pero nós imaxinámonolo; e sen ver xamais a substancia á que este nome convén, e sen comprendela suficientemente, conjeturamos que un ser inmortal é o formado pola reunión dun alma e dun corpo unidos de toda eternidade. Pero sexa o que divos queira, para nós abonda con que expliquemos como as almas perden as súas ás. Velaquí quizá a causa.

A virtude das ás consiste en levar o que é pesado cara ás rexións superiores, onde habita a raza dos deuses, sendo elas participantes do que é divino máis que todas as cousas corporais. É divino todo o que é belo, bo, verdadeiro, e todo o que posúe calidades análogas, e tamén o é o que nutre e fortifica as ás da alma; e todas as calidades contrarias como a fealdad, o mal, as ajan e botan a perder. O señor omnipotente, que está no Uranos, Zeus, adiántase o primeiro, conducindo o seu carro alado, ordenándo e vixiándoo todo. O exército dos deuses e dos demos séguelle, dividido en once tribos; porque das doce divindades supremas, só Hestia queda no palacio celeste; as once restantes, na orde que lles está prescrito, conduce cada unha a tribo que preside. ¡Que encantador espectáculo ofrécenos a inmensidade do ceo, cando os inmortais bienaventurados realizan as súas revolucións, levando cada un as funcións que lles están encomendadas! Detrás deles marchan os que queren e poden seguirlles, porque na corte celestial está desterrada a envexa. Cando van ao festín e banquete que lles espera, avanzan por un camiño escarpado ata a cima máis elevada da bóveda do Uranos. Os carros dos deuses, mantidos sempre en equilibrio polos seus corceles dóciles ao freo, soben sen esforzo; os outros camiñan con dificultade, porque o corcel malo pesa sobre o carro inclinado e arrástralle cara á terra, se non foi suxeitado pola súa cochero. Entón é cando a alma sofre unha proba e sostén unha terrible loita. As almas dos que se chaman inmortais, cando subiron todo o máis alto do Uranos, elévanse por cima da bóveda celeste e fíxanse sobre a súa convexidad; entón ven arrastradas por un movemento circular, e contemplan durante esta evolución o que se acha fóra desta bóveda, que abraza o universo.

Ningún dos poetas deste mundo celebrou nunca a rexión que se estende por cima do Uranos; ningún celebraraa xamais dignamente. Velaquí, con todo, o que é, porque non hai temor de publicar a verdade, sobre todo, cando se trata da verdade. A esencia sen cor, sen forma, impalpable, non pode contemplarse senón pola guía da alma, a intelixencia; en torno da esencia está a estancia da ciencia perfecta que abraza a verdade toda enteira. O pensamento dos deuses, que se alimenta de intelixencia e de ciencias sen mestura, como o de toda alma ávida do alimento que lle convén, gusta ver a esencia divina de que facía tempo estaba separado, e entrégase con pracer á contemplación da verdade, ata o instante en que o movemento circular lévea ao momento da súa partida. Durante esta revolución contempla a xustiza en si, a sabedoría en si, non esta ciencia que está suxeita a cambio e que se mostra diferente segundo os distintos obxectos, que nós, mortais, queremos chamar seres, senón a ciencia que ten por obxecto o ser dos seres. E cando contemplou as esencias e está completamente saciado, sómese de novo no ceo e entra na súa estancia. Apenas chegou, o cochero conduce os corceles ao cortello, onde lles dá ambrosía para comer e néctar para beber. Tal é a vida dos deuses.

Entre as outras almas, a que segue ás almas divinas con paso máis igual e que máis as imita, levanta a cabeza da súa cochero ata as rexións superiores, e vese arrastrada polo movemento circular; pero molestada polos seus corceles, apenas pode entrever as esencias e non pùede contemplalas todas. En fin, outras almas seguen de lonxe, aspirando como as primeiras a elevarse cara ás rexións superiores, pero os seus esforzos son impotentes; están como mergulladas e errantes nos espazos inferiores, e, loitando con afán por gañar terreo, ven entorpecidas e completamente abatidas; entón xa non hai máis que confusión, combate e loita desesperada; e pola pouca maña das súas cocheros, moitas destas almas ven lisiadas, e outras ven caer unha a unha as plumas das súas ás; todas, logo de esforzos inútiles e impotentes para elevarse ata a contemplación do Ser absoluto, desfallecen, e na súa caída non lles queda máis alimento que as conxecturas da opinión. Este tenaz empeño das almas por elevarse a un punto desde onde poidan descubrir a chaira da verdade, nace de que só nesta chaira poden atopar un alimento capaz de nutrir a parte máis nobre de si mesmas, e de desenvolver as ás que levan ao alma lonxe das rexións inferiores. É unha lei de Adrasto, que toda alma que puido seguir ao alma divina e contemplar con ela algunha das esencias, estea esenta de todos os males ata unha nova viaxe, e se o seu voo non se debilita, ignorará eternamente os seus sufrimentos. Pero cando non pode seguir aos deuses, cando por un extravío funesto, chea do impuro alimento do vicio e do esquecemento, entorpécese e perde as súas ás, entón cae nesta terra; unha lei quere que nesta primeira xeración e aparición sobre a terra non anime o corpo de ningún animal.

A alma que viu, o mellor posible, as esencias e a verdade, deberá constituír un home, que se consagrará á sabedoría, á beleza, ás musa e ao amor; a que ocupa o segundo lugar será un rei xusto, ou guerreiro, ou poderoso; a de terceiro lugar, un político, un financeiro, un negociante; a do cuarto, un atleta infatigable ou un médico; a do quinto, un adiviño ou un iniciado; a do sexto, un poeta ou un artista; a do sétimo, un obreiro ou un labrador; a do oitavo, un sofista ou un demagogo; a do noveno, un tirano. En todos estes estados, ao que practicado a xustiza, espéralle logo da súa morte un destino máis alto; o que a violou cae nunha condición inferior."

Platón: Fedro ou do amor