1 CARACTERÍSTICAS XERAIS

No mundo artístico, a música considerábase a arte máis perfecta pola súa capacidade de transmitir e deixar captar a súa carga expresiva. Por iso a música deixa de ser un entretemento, e o artista convértese de artesán a xenio. Acaba sendo o ídolo dos salóns burgueses e dos concertos públicos. Prodúcese un troco social, xa que o músico, seguindo os pasos de Beethoven (ao que se considera o primeiro romántico), intenta gañar a vida como profesional libre e asume unha responsabilidade como creador diante da sociedade.

Renace así a figura do viaxeiro virtuoso nalgún instrumento, ao que o público lle esige cada vez máis rapidez e destreza; Paganini e Liszt convertéronse no prototipo de virtuosos do romanticismo.

Moitos temas como o amor e a lembranza da natureza atoparon a súa vía de expresión no intenso lirismo das pezas breves e cancións.

No que se refire á linguaxe musical empregáronse harmonías atrevidas, estrañas, para obter fermosos cores e sonoridades.
A melodía é máis expresiva e ten maior riqueza de matices dinámicos; as frases son menos cadradas e regulares que no clasicismo; alónganse ou acurtan segundo o gusto do compositor.
O ritmo é máis complexo e libre, con cambios frecuentes; ás veces empréganse dous ritmoscontrastantes e diferentes de forma simultánea.
O timbre enriqueceuse grazas aos avances técnicos aplicados aos instrumentos e ao gran desenvolvemento da orquestra.

2 A MÚSICA INSTRUMENTAL

Neste momento, debido ao abaratamento da música impresa, expándese o estudo da música e aparecen un gran número de escolas e conservatorios.
O afeccionado demanda para a súa casa música fácil de tocar e o piano será o instrumento doméstico por excelencia, así como o protagonista dos concertos de salón.

Houbo predilección polas pequenas formas pianísticas libres, xeralmente dun só movemento, con nomes variados como nocturno, rapsocia, balada, fantasía, etc. Nace tamén a música para a diversión, baílelos, valses, mazurcas, sobresaíndo como compositores a familia Strauss.

Case todos os músicos escriben para este instrumento, pero sobresaen: Schubert, Schumann, Mendelssohn, Chopin, Liszt.

Nas obras orquestrais de grandes dimensións seguíronse utilizando formas como o concerto para solista, pero os compositores se liberaron da forma.

No que se refire á sinfonía, partiuse de Beethoven como punto de referencia e tomáronse dous camiños:
- Unha liña conservadora que se moveu dentro das estruturas formais e a orquestación do clasicismo, aínda que procurando maior liberdade na forma. De Schubert conservamos 8 sinfonías nas que se percibe a influencia de Beethoven; ningunha foi interpretada durante a súa vida. Shumann escribiu 4 sinfonías na sque intentou unificar a forma a través da utilización dun tema con variacións, que vai aparecendo en todos os movementos. Tamén salientaron Mendelssohn, Brahms e Bruckner.
- Unha liña progresista, innovadora, que se liberou da forma para procurar a inspiración e da que nace a música programática, que baséase na idea romántica de todas as artes. Os compositores sentíronse influenciados pola literatura e polas ideas extramusicales e relacionouse a música cun guión literario, pictórico ou descritivo. Esta música tense que explicar ao público a través dun programa aínda que moitas destas obras poden ter independencia musical propia. O coñecemento do programa resulta útil e a veces fundamental para comprendelas.
A sinfonía programática abriu o camiño a outras formas como a obertura de concerto ou o poema sinfónico que é unha obra orquestal nun só movemento e de forma libre na que se desenvolve unha idea partindo dun elemento literario. O seu creador foi Liszt, influenciado pola obra de Berlioz. Esta liña séguena Saint-Saëns e Richard Strauss.

2.1 A orquestra no romanticismo

No romanticismo, os músicos seguen mantendo como base de orquestra, os instrumentos de corda, aínda que lles concedan un papel secundario e fan que sexan os de vento os que acheguen outras sonoridades.

Berlioz propón ensanchar os medios expresivos e pictóricos da orquestra, facendo que interveñan novos instrumentos. Así, na Sinfonía fantástica, auméntalle dous fagotes e dous cornos, e como elementos novos dúas arpas, tubas, mandolinas, tambores, pratos e campás. Na obra O xuízo final case que chega a 300 instrumentos.

Wagner na súa tetraloxía, amplía a 8 o número de trompas, a 5 o de tubas; inclúe 6 arpas, modifica a afinación de diversos instrumentos de vento ata lograr que a orquestra quede convertida nun potente coro de metal, madeira e percusión, e a maiores, introudce un conxunto de corda moderado que o fará actuar en grupos.

Moitos compositores como Frank, Debussy, Saint-Saëns e outros manteñen firme a idea de orquestra de Wagner.

Os directores dirixen xa coa batuta e desde o mesmo sitio que o fan na actualidade. O primeiro en utilizala foi Weber.

3 A MÚSICA VOGAL

Neste apartado, haberá que falar tanto da ópera, como da relación da música coa palabra neste período da historia da música.

Así falaremos de:

- O lied.

- A ópera

3.1 O lied

LIED é unha palabra alemá que podemos traducir como canción, aínda que é algo máis, é unha composición de carácter íntimo para unha voz solista e instrumento acompañante, xeralmente piano, que pretende expresar musicalmente o significado dun poema, mediante a unión de música e texto. Hai tres protagonistas: o texto do poema, a voz e o piano. A historia do lied confúndese coa historia alemá, sendo o lied romántico unha arte tipicamente alemán pensado para o salón máis que para o salón de concertos.
Os seus principais cultivadores foron Schubert, Schumann, Brahms, Wagner, Liszt e Wolf.

3.2 A ópera: Italia

A ÓPERA é o xénero ideal para a unión das artes, segundo o concepto romántico, por iso este século é coñecido como o século da ópera, dos divos e da construción de teatros.

A ópera italiana seguiu ocupando prográmalos de toda Europa ata que o drama wagneriano fíxolle a competencia. O público estaba namorado das voces, sobre todo das agudas, ata tal extremo, que ás veces o único que importaba nunha ópera eran os exhibicionismos vocais, de aí que aumentase o número de arias e dúos. O termo bel canto fai referencia a unha maneira de cantar tradicionalmente italiana que tiña como características a beleza da melodía e a axilidade na vocalización. O bel canto adquiriu o seu máximo explendor a principios do século XIX e os seus mellores representantes foron Rossini, Donizetti e Bellini.
Pero o compositor máis relevante desta época foi Verdi.

A finais de século o mundo da ópera se viu influído por un movemento literario, o Realismo, que pretendía contar a realidade tal e como era, incorporando argumentos da vida diaria e emocións comúns de xente humilde, que ás veces resultaban brutais. No mundo da ópera este movemento coñeceuse como Verismo e o seu principal representante foi Puccini.

3.3 A ópera en Alemaña

Ata mediádevos do século XIX, o repertorio dos teatros de ópera alemán abarcaba sobre todo programas de óperas italianas e francesas.

Foi un contemporáneo de Beethoven, C. M. von Weber quen reaccionou contra a influencia italiana. Este autor está considerado como o creador da ópera nacional alemá. Na súa obra Der Freischütz, a orquestra conseguiu moita importancia e serviu para describir situacións ou sentimentos concretos. Utilizou temas e motivos musicais do folclore que acompañaban a un personaxe e repítense ao longo da obra.
Os sucesores de Weber non souberon seguir o seu camiño e a ópera italiana volveu a ser a gran protagonista ata a chegada ao mundo musical dun dos xenios da historia da música, Wagner, que retomará as ideas de Weber.

Despois de Wagner, Strauss foi o compositor de maior talento da súa xeración en Alemaña. Escribiu as óperas nos primeiros anos do século XX, pero o punto de partida foi o drama musical de Wagner aínda que el non escribiu os seus propios libretos.

3.4 A ópera en Francia

No século XIX, Paris era a capital da música romántica, cidade á que moitos compositores alemáns e italianos diríxense para representar as súas obras.

En Francia, na primeira metade do século triunfa a chamada Grand opera, que abandona os temas mitolóxicos a favor dos históricos. Son óperas con moitas intrigas, duelos e incidentes dramáticos, onde mestúranse ballets, grandes coros, arias para virtuosos e efectos especiais de escenografía. O compositor que mellor representa este tipo de ópera é Meyerbeer.

Na segunda metade do século, a ópera seria e a cómica chegan a confundirse, e realmente só se diferencian en que a ópera cómica ten partes faladas, aínda que os argumentos son similares.

Bizet é un dos representantes deste tipo de ópera. A súa ópera Carmen foi o primeiro exemplo de obra realista, xa que interveñen personaxes da baixa sociedade española.

Da ópera cómica tradicional vai nacer outro xénero, a opereta, unha obra escénica nun acto, chea de enxeño e de críticas á sociedade, con poucos personaxes, cancións pegadizas e partes faladas e cantadas.
Offenbach chegou a escribir 100 operetas, entre as que salientan Os contos de Hoffmann.

4 A ZARZUELA NO SÉCULO XIX

O panorama da música escénica española durante o século XVII estivo totalmente dominado pola ópera italiana. en 1850 inaugurouse o Teatro Real de Madrid, onde os autores máis programados foron Rossini, Bellini e Verdi. anos antes algúns músicos fundaran a Sociedade Española Musical co propósito de crear unha ópera nacional. pero os logros non pasaron de intentos e o fracaso tivo como consecuencia indirecta o renacer dun xénero típicamente español, a zarzuela.

En 1849 estrésae unha obra en dous actos, Colegialas y soldados de Rafael Hernando, inspirada na opereta francesa, e que obtivo moitísimo éxito; este feito animou a outros compositores a escribir zarzuelas. no ano 1856 fúndase o Teatro da Zarzuela en Madrid, destinado á representación de obras deste xénero.

 Con F.A. Barbieri (1823-1894) aparece unhan nova zarzuela que se denominou xénero grande ou zarzuela grande. Representa a máis xenuína tradición española con obras como El barberillo de Lavapiés, zarzuela de catro actos con uso de coros, temas españois e cancións e danzas típicas do momento. 

O chamado xénero chico xurdiou da iniciativa dos teatros ó organizar as representacións por horas, co cal, as obras de xénero chico, estiveron condicionadas pola súa duración, a ser zarzuelas escritas nun só acto. A finais de século este xénero estaba tan unido á vida musical española que, en Madrid, once teatros se dedicaban exclusivamente a el.

Algúns dos seus compositores máis importantes foron: M. Fernández Caballero con Gigantes y Cabezudos, T. Bretón con la Verbena de la Paloma, R. Chapí con La Revoltosa, F. Chueca con la Gran Vía, y G. Giménez con las Bodas de Luis Alonso.