Iníciase no último tercio do século XI, cos trobadores do sur de Francia, sendo continuado polos troveros no norte un século máis tarde e polos minnesinger no ámbito alemán. Tivo un punto culminante no 1200, e a súa zona de orixe foi Aquitania, no círculo da nobreza.
Etimoloxicamente trobador e trovero significa inventores, “os que atopan”, pois érano de texto e música. Se diferenciaban no idioma: trobadores (sur do Loira, cantaban en langue d'oc, territorios feudais, educación laica, vida cortesá, prototipo de home cortés e educado, poesía lírica; e os troveros ao norte, en langue d'oil, educación relixiosa, vida cabaleiresca, prototipo de home e heroe, desenvolvemento da épica e o cantar de xesta).
As fontes biográficas destes son: os poemas das cancións, as crónicas históricas da época, as vidas (relatos biográficos) e as razos (comentarios críticos inxenuos onde xustifícanse as composicións). As vidas e razos refírense aos trobadores e son máis ben un relato novelado, próxima á lenda.
Recordade que ademáis dos trobadores, na Idade Media existían os xograres, que cantaban as cancións que compuñan os trobadores, facían malabares, bailaban, etc.; e os goliardos, un grupo de clérigos errantes que compuñan cancións como os Carmina Burana.
OS TROBADORES
O primeiro coñecido é Guillermo de Poitiers, duque de Aquitania (XI).
Na primeira metade do século XII non teñen conciencia poética, son poemas cantados, sen formas definidas: vers (forma de oda continua, cada verso cunha melodía diferente). Na segunda metade do devandito século se vai unificando o repertorio, fixándose as formas e os estilos de trobar.
No século XIII xa teñen manexo da linguaxe poético, con dous formas de trobar: Trobar de Leu (versos sinxelos e comprensibles), Trobar de Clus (versos herméticos e complicados) e Trobar Ric (subtipo, versificación complicada, en busca da beleza formal). Asíntanse os principios da arte poético: estrutúrase o sistema estrófico en coblas, estrofas que levan incluída unha tornada ou refrán. Defínense os xéneros:
- Cansou ou chanson: canción de amor na que se estableceu o convencionalismo do amor cortés (o amor non é unha mera aspiración platónica, o pracer da carne está sublimado e ennoblecido pola privación do acto, a dama é idealizada, máis amada cantos máis obstáculos faia para conseguila).
- Sirventés: canción de servizo ao nobre, relacionado con acontecementos e personaxes (subxénero: canción de Cruzada)
- Tensou: cancións de disputa entre trobadores. Variantes son o partiment ou joc parti, onde os trobadores se poñen de acordo para levar opinións contrastadas.
- Pastorela: cabaleiro cabalgando atopa unha pastora á que se dirixe con intencións deshonestas. Trala discusión ela sucumbe (narrativa).
- Alba: separación das amantes ao amencer (narrativa).
- Balada: cancións de danza que convidan á vida e a vilipendiar aos maridos celosos (Kalenda maia: primeiro de maio).
- Planh: laio pola morte dun personaxe.
- Escorrentada: danza aristocrática vigorosa, en moitos casos sen refrán (kalenda Maia).
Na música atopamos 4 estruturas:
- Tipo ladaíña: repetición dunha mesma melodía sobre cada verso (Cantares de xesta)
- Tipo secuencia: por versos pareados (Escorrentadas)
- Tipo Kanzona: ABABC: AAB. A máis utilizada polos troveros.
- Tipo himno: estrutura estrófica, coa mesma música para cada estrofa.
As características propiamente musicais serían: total adecuación do texto á música, ámbito máis amplo có gregoriano pero sen superar a 8ª, fundamentalmente silábicas aínda que con melismas cadenciales, seguen os modos eclesiásticos, de ritmo libre, con acompañamento instrumental (testemuños literarios e pictóricos).
Instrumentos: conexión flexible romana e kithara, arpa, viola ou viela ( 5 cordas), organistrum, laúde, salterio, frautas de pico e traveseras, chirimías, albogones, dulzainas, bombardas e gaitas, trompa, añafil, trompeta, sacabuch (trombón), castañolas, campanillas, casacabeles, címbalos, tambores, pandeiros de marco cadrado e redondo, atabales(timbais).
Fontes: manuscritos autorizados, Rotuli (melodías que o trabador daba ao xograr ou destinatario da súa composición), cancións de autor ( dun só trobador), cancións recopilatorios…Só consérvanse cancións recopilatorios e en España un exemplo de Rotuli, as Cantigas de Amigo de Martin Códax.
OS TROVEROS
Entre eles salientou Ricardo Corazón de León, Blondel de Nesle…
Repertorio máis amplo, alegre e frívolo. Melodías simples. Cultivaron os xéneros das súas antecesores, en especial a canción narrativa. Frecuentes retrousos, dos que derivarán as fomes fixes do século XIV.
OS MINNESINGER
Mediádevos do XII en Alemaña. Só usaban a forma bar (aab) sen retrousos e a secuencia. Escalas pentatónicos e melodías máis angulosas. O máis importante foi Walter vonder Vogelweide, cunha visión do amor máis mutua e humana.
