I.E.S.

   GREGORIO FERNÁNDEZ

GREGORIO FERNÁNDEZ

ORIXE SARRIÁ

Desde que Palomino apuntara que Fernández era «natural do reino de Galicia» intentouse o alcance do aserto. Ceán Bermúdez quixo precisar máis: «naceu en Galicia, o ano 1566 e hai quen asegura que foi en Pontevedra». Diversos eruditos lanzáronse á tarefa de localizar a familia de Fernández, para o cal é escollo importante o común do apelido.

O retrato de Gregorio Fernández ostenta un letreiro, no que consta tamén o ser natural do reino de Galicia. O retrato non foi feito para ser colocado xunto á sepultura, feito insólito, senón que debeu de ser levado tardiamente, cun afán conmemorativo. Neste retrato tamén se apunta a súa orixe galega. Luis de Castro, observando o rostro, advirte caracteres inequívocos de raza céltica, argumento que convén ter presente. As faccións tan prominentes, sobre todo as fazulas, acreditan tales rasgos.

Que fora natural de Galicia é un feito irrebatible. Pero convén saber qué supón o ser natural. Para Alonso Cortés, natural é sinónimo de oriundez e non entraña, necesariamente, nacemento. Cervantes nacera en Alcalá de Henares, e nun pleito dise « natural» de Córdoba, lugar de procedencia dos seus avós.

A liñaxe galegade Fernández é incuestionable; de alí procede a familia. Cuestións a determinar son, se naceu en terras galegas e en qué lugar. A afirmación de que fora pontevedrés motivou intentos por fixar a familia nesta cidade, sendo de mencionar entre os valedores desta suposición Bouza-Brey e Filgueira Valverde. Apoianse en Pérez Costanti, quen localiza un Gregorio Fernández en Sarria (Lugo). A teoría de que Gregorio Fernández procede de Sarria foi gañando posicións cada vez máis firmes. Pérez Costanti documenta ó entalador Gregorio Fernández en Sarria, encargándose de facer en 1571 unha escultura de San Lázaro para a parroquia deste nome, aventurando con isto que sería o pai do escultor. Agapito e Revilla cre decididamente que hai que considerar a Sarria como o lugar de procedencia de Fernández, valorando un argumento que se desprende do testamento de María Pérez, viúva de Fernández, redactado en 1661. Declara que o seu marido deixara unha manda testamentaria, consistente en cento cincuenta reais para unha igrexa de Sarria, de cuxo nome non se lembraba, cantidade que non entregara e que ordenaba aboar. Indica Agapito que é explicable que a viúva non lembrara exactamente a qué parroquia de Sarria se refire, xa que Fernández puido nacer nunha das diversas feligresías correspondentes a dita localidade.

Un recente artigo do profesor Plaza permite puntualizar a orixe de Fernández en Sarria, e moi probablemente o mesmo nacemento. O 3 de xaneiro de 1621, Bernardo de Salcedo, cura párroco da igrexa de San Nicolás, de Valladolid, fai o ofrecemento dunha escultura do Ecce Homo, do seu propiedade, á confraría do Santísimo Sacramento e Ánimas de Valladolid, a cal se atopa actualmente na igrexa de dito nome. O donante solicita en reciprocidade misas, que quería facer extensivas a «Gregorio Hernández, escultor, veciño de dita cidade [Valladolid ], natural da vila de Sarria, que fixo a imaxe». Aínda que ó termo «natural» se lle podería dar o sentido de oriúndez,  apréciase neste caso unha maior intención de precisar o nacemento. Por outro lado, parece fóra de dúbida que sexa á vila de Sarria, da provincia de Lugo, á que se faga referencia, pois nela  localízanse artífices do gremio, e moi especialmente ese Gregorio Fernández, entalador, que sería o pai do noso escultor.

         J. J. MARTIN GONZALEZ (“El escultor Gregorio Fernández”)