Prácticas de Conservación e Restauración de Escultura I

Profesora: Rosa Mª Fernández Caamaño
Curso: Segundo Escultura

A materia ten como finalidade a formación dos alumnos para que ante un problema determinado sexan capaces de recoñecer o problema, saber cáles son as causas deste, elixir a mellor opción para o seu tratamento e realizalo para conservar a obra do mellor modo posible para o seu estudio, uso e transmisión ó futuro coa mínima intervención posible e cos máximos medios de prevención dos deterioros.
A materia divídese nunha parte teórica, que consta do estudo pormenorizado da obra, dos materiais que a forman: qué é a madeira, qué é a policromía, cómo se comportan uns cos outros e co medio no que están, cómo inflúen uns nos outros, e cómo se ven agredidos por diferentes factores tanto naturais como non naturais, os tipos de análises ós que podemos recorrer, os materiais que podemos usar para o seu tratamento e o mellor xeito de aplicalos, así como o estudio das condicións necesarias para a súa futura conservación. A asimilación destes coñecementos terá un reflexo directo no tratamento práctico, na súa posta en práctica coa consecuente adquisición das habilidades e destrezas necesarias para usar con precisión os procedementos e técnicas para levar a cabo os traballos de conservación e restauración das obras.

Programa:

• Parte teórica
1. Introducción
• Qué é a escultura. Características especiais da escultura
• Escultura en madeira e policromía
• Evolución histórica, tipos máis usuais nos diferentes períodos
• Materiais que compoñen a obra en madeira policromada: madeira, preparación, película pictórica, dourados, verniz.
2. Constitución estructural
1. O soporte de madeira
• Formación e estructura anatómica da madeira.
• Clasificación das madeiras: anxiospermas e ximnospermas
• As distintas seccións
• Albura, duramen.
• Duramificación, nudosidad, gran.
• Substancias y efectos tóxicos de la madera.
• Nocións de dendrocronoloxía.
• Época de apeo e a súa influencia nas características da madeira
2. Micromorfoloxía da madeira
• A célula. Tecidos. Funcións dos diferentes tecidos
• A parede celular, estratos
• Composición química da parede celular
• Propiedades da parede celular
• Principais tecidos en coníferas e frondosas e características daqueles
3. Humidade da madeira
• Auga libre
• Auga ligada
• Punto de saturación das febras. Equilibrio higroscópico
• Hinchamento e merma nas diferentes seccións
• Durabilidade da madeira
4. Identificación da árbore pola súa madeira
• Cortes.
• Crecemento anual en coníferas e frondosas
3. Policromía
1. Composición das diferentes capas. Materiais
2. Substancias filmóxenas. Clasificación
• Prótidos: cola animal, albúmina, colas de caseína
• Lípidos: aceites, ceras
• Glúcidos: gomas.
• Terpenos: resinas, esencias.
3. Carga inerte.
• Sulfato de calcio
• Carbonato de calcio
4. Pigmentos
• Principais técnicas de preparación
• Clasificación: orgánicos e inorgánicos.
• Propiedades: peso específico, propiedades ópticas
5. Capa de preparación
• Tipos.
• Características.
• Función que cumpre no conxunto estratificado dunha escultura policromada
• Imprimación.
• Preparación para follas metálicas: aprestos e mordentes
• Evolución.
6. Película pictórica
• Propiedades dos materiais filmóxenos: humectación, concentración
• Formación da película, secado.
• Propiedades da película.
7. Aglutinantes
• Funcións que cumpren.
• Tipos: magros, graxos e mixtos
4. Técnicas de policromía en escultura
1. Temple
• Características.
• Emulsións e tipos: temple de ovo, temple de caseína, temple de goma
2. Óleo
• Características.
• Aglutinantes oleosos.
• Diferencias entre temple e óleo.
3. Dourado
• Técnicas de dourado: dourado á auga e dourado ó mixtión
• Estofado, esgrafiado, punzonaxe, brocado aplicado
• Corladura e meccadura.
4. Carnacións
• Tipos: mate, pulimento, mixtas
5. Capa de verniz
• Tipos, características e comportamento.
• Funcións.
5. Causas de deterioro na madeira
1. Deterioros causados por axentes bióticos
• Fungos: Características. Condicións ambientais requiridas para o seu desenvolvemento. Tipos
• Bacterias.
• Insectos xilófagos: Características. Coleópteros e isópteros. Tipos de daNo.
• Deterioros causados polo home.
2. Deterioros causados por axentes abióticos
• Axentes químicos.
• Axentes fisico-químicos.
• Axentes fisico-mecánicos.
6. Causas de deterioro na policromía
• Humidade e temperatura
• Luz.
• Contaminación atmosférica.
• Oxidantes.
• Outras alteracións.
7. Conservación preventiva
• Condiciones ambientales óptimas en museos.
• Seguridad.
• Fuego.
• Aclimatación de obxectos e coleccións
• Iluminación.
• Ventilación.
• Consideracións con relación ó edificio.
8. Técnicas de análise de esculturas
• Evolución da ciencia
• Métodos de análise científico
• Métodos non destructivos.
• Métodos destructivos.
9. Tratamentos de conservación e restauración
• Tratamentos do soporte
• Focos de infestación.
• Detección e seguimiento.
• Control das pragas.
• Análise do deterioro causado e diagnóstico
• Métodos de desinsectación: físicos, químicos e biolóxicos
• Requisitos dos productos
• A consolidación. Materiais. Aplicación destes
• Eliminación de nós, método e materiais
• Encolado de pezas, métodos e materiais
• Recheo de gretas, métodos e materiais
• As reconstruccións formais
10. O fixado da capa pictórica
• Productos usados na fixación e sentado da cor: productos naturais, semisintéticos e sintéticos, características.
• Metodoloxía.
11. Limpeza
• Pátina.
• Métodos.
• Uso de disolventes: clasificación. Disolventes máis usados e índice de toxicidade
• Criterios para a selección dos disolventes e mesturas destes
• Eliminación de repintes
• Sistemas de limpeza xelificados, en soportes inertes ou en forma de pastas
12. Reintegración cromática
• Selección cromática.
• Abstracción cromática.
• Selección efecto ouro.
• Materiais e métodos.
13. Capa de protección
• Vernices. Tipos e características
• Métodos de aplicación.
• Parte práctica
1. Informe técnico.
• Realización dun informe técnico sobre o estado de conservación dunha obra e sobre a súa historia material
2. Constitución estructural.
• Estudo das características estructurais das obras e o seu comportamento
3. Toma de mostras.
• Exercicio de extracción de mostras nas obras para o seu estudo
4. Sentado e fixación da cor
• Exercicios de fixación dos estratos pictóricos con aplicación de técnicas e materiais de acordo co estado de conservación da obra e coas características da policromía
5. Tratamento do soporte.
• Operacións específicas para o tratamento do soporte de madeira deteriorado por axentes bióticos ou abióticos.
6. Limpezas.
• Aplicación de sistemas, métodos e técnicas de acordo co estado da obra e coas características do procedemento da policromía
• Selección do disolventes.
• Eliminación de repintes.
7. Estucado-desestucado.
• Exercicios e operacións de reintegración da preparación nas zonas nas que a obra o requira
8. Reintegración do cor.
• Exercicios de reintegración da cor atendendo ós criterios e técnicas susceptibles de aplicar, dependendo do estado e da función que cumpre a obra.
9. Vernizado final.
• Aplicación da protección final coa técnica e metodoloxía que requira a obra