Filosofía II
OBXETIVOS
* Coñecer e comprende-los diferentes aspectos (temas, autores,
escolas) que integran os períodos nos que se divide a historia da filosofía.
* Comprende-la relación entre os problemas expostos e as teorías
propostas conoutras manifestacións teóricas e prácticas do contexto histórico
onde foron enunciados.
* Comprende-la historia da filosofía como un avance en espiral,
onde os problemas son retomados cun crecente nivel de radicalidade
metodolóxica.
* Recoñecer e situa-los problemas filosóficos analizados no
curso anterior como cuestións xurdidas ó longo da historia.
* Comprende-los problemas filosóficos fundamentais que ocuparon
os filósofos ó longo da historia e recoñece-la súa trascendencia para a
comprensión do mundo actual.
* Aprender a ler e comentar textos filosóficos establecendo
entre eles un diálogo crítico que leve á súa interpretación, á súa comparación e á súa
localización.
* Asimilar comprensivamente os conceptos filosóficos máis
importantes e utilizalos como ferramentas intelectuais que permiten formular e explicar
adecuadamente cuestións tanto humanísticas como científicas.
* Aprender a analizar e expoñer adecuadamente, de modo oral e
escrito, os problemas e as teorías filosóficas estudiadas prestando especial
interese ó rigor conceptual e lóxico.
* Desenvolver e consolida-la actitude crítica ante opinións
contrapostas, someténdoas a unha reflexión racional, e analiza-los conceptos
previos, prexuízos e posicións ideolóxicas que poidan existir como condicionantes.
* Comprender e valora-lo desenvolvemento das ideas como un
continuado esforzo racional e comprender e valorar que o diálogo racional é a súa
orixe.
* Valora-lo debate de posicións contrapostas como medio para
practica-lo respecto ós demais e a tolerancia positiva contra calquera forma
de discriminación.
Presentación
PROCEDIMENTOS
* Interese pola perspectiva histórica para comprende-los problemas e as concepcións do mundo presente.
CONTIDOS
Esta materia de filosofía II, como xa se dixo na introducción,
representa a continuación e afondamento da filosofía I estudiada no curso
anterior, na medida en que se trata de comprende-los problemas e as teorías filosóficas
tanto no seu contexto histórico como no seu decurso temporal. Isto supón, por unha
banda, proporcionar ó alumno unha visión coherente e completa, na medida das
posibilidades, da continuidade histórica dos problemas filosóficos e, por outra
banda, a especificidade e progresivo afondamento das respostas propostas para a súa
solución.
Para cumprir estes obxectivos considérase necesario dividi-la
historia da filosofía en catro bloques ou períodos históricos e sinalar, en cada un
deles, os autores máis importantes e representativos. Ó mesmo tempo, cada un destes
autores constitúe unha unidade didáctica. Tratándose dun currículo aberto e básico, só
se establece un número de unidades para desenvolver en cada período, deixando a
elección das unidades concretas a criterio do profesorado (agás no caso da
filosofía grega onde se indican expresamente os autores que tratar).
Considerouse necesario, por último, establecer en cada unidade
didáctica uns núcleos conceptuais ou tópicos básicos que posibiliten organizar
lóxica e coherentemente o seu desenvolvmento. Desta maneira proporciónase
unha visión diacrónica dos núcleos temáticos desenvoltos de modo sistemático
no curso anterior.
Presentación
FILOSOFIA GREGA
* As principais cuestións que cabe considerar neste período son: o paso do mito ó logos nos filósofos presocráticos; os primeiros intentos metafísicos de Parménides e Heráclito; a significación dos filósofos pluralistas; Sócrates e os sofistas; o nacemento da polis e da democracia en Atenas; e os proxectos éticos do epicureísmo e do estoicismo.
FILOSOFIA MEDIEVAL E RENACENTISTA
* A filosofía medieval debe contextualizarse a través dos
problemas que se suscitan arredor da necesidade de harmoniza-la fe, representada
polas relixións monoteístas, e a razón, representada fundamentalmente polas
filosofías de Platón e Aristóteles. O platonismo cristián ten a súa expresión máis
completa no pensamento de Santo Agostiño de Hipona, en tanto que a síntese entre
cristianismo e filosofía aristotélica quedou plasmada no pensamento de San Tomás de
Aquino. A partir do século XIV iníciase a crise da escolástica como consecuencia,
por unha banda, da filosofía de Guillerme de Ockham e, por outra banda, dos
desenvolvementos científicos do século XIV (Oresme, Buridan).
* O pensamento renacentista supón a inclusión de novos temas
para a reflexión filosófica entre os que cabe subliña-los seguintes: a
matematización da natureza, un novo concepto de home, as posibilidades técnicas do saber ou a
fundamentación moderna da política. Neste sentido as figuras de N. Maquiavelo e
de F. Bacon adquiren un lugar destacado.
* Entre as unidades que se citan a seguir, o profesorado elixirá
dúas para o seu estudio pormenorizado. Tendo en conta que é moi desexable
proporcionar un desenvolvemento coherente e sen grandes lagoas da historia da
filosofía, suxírese que unha das unidades seleccionadas pertenza ó período medieval e
outra ó período renacentista.
Unidade 3: Santo Agostiño de Hipona.
-A filosofía medieval: os novos conceptos.
-A realidade como creación e o problema de razón e fe.
-O sentido da historia: A Cidade de Deus.
Unidade 4: San Tomás de Aquino.
-O aristotelismo e a Escolástica.
-A existencia de Deus e o problema de razón e fe.
-Lei eterna, lei natural e lei positiva.
Unidade 5: Guillerme de Ockham.
-A crise da escolástica e o novo espírito crítico.
-O problema dos universais e o nominalismo; o problema de razón
e fe.
Unidade 6: N. Maquiavelo.
-Novo contexto cultural: Humanismo e Renacemento.
-O poder e o realismo político.
Unidade 7: F. Bacon.
-A teoría dos ídolos.
-Ciencia e utopía social.
Presentación
FILOSOFIA MODERNA
* O tema central deste período é o novo concepto de
racionalidade que xorde nos séculos XVI e XVII e que se caracteriza polos seguintes trazos:
a secularización do pensamento, o nacemento da ciencia moderna, a procura dunha
antropoloxía baseada no suxeito consciente e unha nova forma de fundamenta-la orixe
da sociedade (contractualismo) e do goberno, tendo como horizonte a
democracia.
* Neste contexto débense considera-las grandes correntes
constituídas polo racionalismo e o empirismo, que teñen como representantes máis
importantes a Descartes, Spinoza, Locke e Hume. No século XVIII, ou Século das
Luces, xorden diferentes modos de interpreta-la Ilustración. No campo da
filosofía política a figura de Rousseau cobra unha especial relevancia pola súa fundamentación
da democracia e a crítica das desigualdades sociais. Por último, co criticismo
kantiano realizarase unha síntese superadora dos supostos gnoseolóxicos do racionalismo e
do empirismo e unha nova maneira de concibi-la ética.
FILOSOFIA CONTEMPORANEA
* Entre as correntes filosóficas do século XIX teñen especial relevancia o liberalismo utilitarista de J. S. Mill, o materialismo histórico-dialéctico do marxismo e o vitalismo de Nietzsche, posto que constitúen algunhas das reflexións máis importantes sobre os problemas da súa época, que tamén terán gran transcendencia no pensamento actual. Deste modo, o liberalismo utilitarista propón unha concepción individualista que lexitima tanto o sistema económico como o modelo político vixente; mentres que o marxismo se centra sobre todo nas contradiccións do sistema económico do capitalismo industrial e da democracia liberal burguesa. Por outro lado, o vitalismo de Nietzsche baséase na crítica da cultura occidental dominada polos valores racionalistas dos gregos e os valores morais do cristianismo que conxugados desembocan no nihilismo.
CRITERIOS DE AVALIACIÓN
* Situar e contextualizar adecuadamente os principais filósofos
estudiados no seu marco histórico e filosófico.
* Relaciona-los problemas filosóficos coas principais condicións socioculturais
nas que aparecen e ás que pretenderon dar resposta.
* Mostrar e recoñece-la implicación dos sistemas filosóficos no desenvolvemento
histórico das ideas e dos cambios sociais.
* Coñecer e manexar adecuadamente o vocabulario filosófico básico adquirido nos
dous cursos de filosofía do bacharelato.
* Analizar e comenta-lo contido dun texto filosófico con rigor
metodolóxico,identificando os problemas, os conceptos e os termos específicos
que aparecen.
* Comparar e relacionar textos filosóficos de distintos autores, co fin de
establecer entre eles semellanzas e diferencias de formulación e de explicación.
* Expoñer, de modo claro e ordenado, as liñas fundamentais dos problemas e
sistemas dos filósofos que se estudiaron de modo analítico.
* Elaborar e expoñer, oralmente ou por escrito, algún aspecto do pensamento dun
autor ou o contido dunha das obras analizadas.
* Elaborar, individualmente ou colectivamente, táboas sincrónicas nas que cada
un dos filósofos estudiados se contextualice con outros acontecementos
históricos (políticos, artísticos, literarios, científicos, etc.).
* Participar en debates sobre problemas filosóficos actuais, nos cales achegarán
as súas propias reflexións, sendo capaces de relacionalas con outras posicións
de épocas pasadas, previamente estudiadas.
Presentación