Filosofía II

OBXETIVOS


* Coñecer e comprende-los diferentes aspectos (temas, autores, escolas) que integran os períodos nos que se divide a historia da filosofía.
* Comprende-la relación entre os problemas expostos e as teorías propostas conoutras manifestacións teóricas e prácticas do contexto histórico onde foron enunciados.
* Comprende-la historia da filosofía como un avance en espiral, onde os problemas son retomados cun crecente nivel de radicalidade metodolóxica.
* Recoñecer e situa-los problemas filosóficos analizados no curso anterior como cuestións xurdidas ó longo da historia.
* Comprende-los problemas filosóficos fundamentais que ocuparon os filósofos ó longo da historia e recoñece-la súa trascendencia para a comprensión do mundo actual.
* Aprender a ler e comentar textos filosóficos establecendo entre eles un diálogo crítico que leve á súa interpretación, á súa comparación e á súa localización.
* Asimilar comprensivamente os conceptos filosóficos máis importantes e utilizalos como ferramentas intelectuais que permiten formular e explicar adecuadamente cuestións tanto humanísticas como científicas.
* Aprender a analizar e expoñer adecuadamente, de modo oral e escrito, os problemas e as teorías filosóficas estudiadas prestando especial interese ó rigor conceptual e lóxico.
* Desenvolver e consolida-la actitude crítica ante opinións contrapostas, someténdoas a unha reflexión racional, e analiza-los conceptos previos, prexuízos e posicións ideolóxicas que poidan existir como condicionantes.
* Comprender e valora-lo desenvolvemento das ideas como un continuado esforzo racional e comprender e valorar que o diálogo racional é a súa orixe.
* Valora-lo debate de posicións contrapostas como medio para practica-lo respecto ós demais e a tolerancia positiva contra calquera forma de discriminación.
Presentación







































































PROCEDIMENTOS


* Interese pola perspectiva histórica para comprende-los problemas e as concepcións do mundo presente.
* Atención á precisión lóxica e conceptual na expresión das propias reflexiónsfilosóficas.
* Interese e curiosidade pola comprensión transversal das diferentes manifestacións culturais de cada época.
* Valoración e actitude crítica ante as distintas formas de creación intelectual e ante as posibilidades explicativas dos diversos ámbitos da actividade humana.
* Interese e curiosidade pola lectura de obras e textos filosóficos.
Criterios de avaliación.
* Situar e contextualizar adecuadamente os principais filósofos estudiados no seu marco histórico e filosófico.
* Relaciona-los problemas filosóficos coas principais condicións socioculturais nas que aparecen e ás que pretenderon dar resposta.
* Mostrar e recoñece-la implicación dos sistemas filosóficos no desenvolvemento histórico das ideas e dos cambios sociais.
* Coñecer e manexar adecuadamente o vocabulario filosófico básico adquirido nos dous cursos de filosofía do bacharelato.
* Analizar e comenta-lo contido dun texto filosófico con rigor metodolóxico, identificando os problemas, os conceptos e os termos específicos que aparecen.
* Comparar e relacionar textos filosóficos de distintos autores, co fin de establecer entre eles semellanzas e diferencias de formulación e de explicación.
* Expoñer, de modo claro e ordenado, as liñas fundamentais dos problemas e sistemas dos filósofos que se estudiaron de modo analítico.
* Elaborar e expoñer, oralmente ou por escrito, algún aspecto do pensamento dun autor ou o contido dunha das obras analizadas.
* Elaborar, individualmente ou colectivamente, táboas sincrónicas nas que cada un dos filósofos estudiados se contextualice con outros acontecementos históricos (políticos, artísticos, literarios, científicos, etc.).
* Participar en debates sobre problemas filosóficos actuais, nos cales achegarán as súas propias reflexións, sendo capaces de relacionalas con outras posicións de épocas pasadas, previamente estudiadas.
Presentación







































































CONTIDOS


Esta materia de filosofía II, como xa se dixo na introducción, representa a continuación e afondamento da filosofía I estudiada no curso anterior, na medida en que se trata de comprende-los problemas e as teorías filosóficas tanto no seu contexto histórico como no seu decurso temporal. Isto supón, por unha banda, proporcionar ó alumno unha visión coherente e completa, na medida das posibilidades, da continuidade histórica dos problemas filosóficos e, por outra banda, a especificidade e progresivo afondamento das respostas propostas para a súa solución.
Para cumprir estes obxectivos considérase necesario dividi-la historia da filosofía en catro bloques ou períodos históricos e sinalar, en cada un deles, os autores máis importantes e representativos. Ó mesmo tempo, cada un destes autores constitúe unha unidade didáctica. Tratándose dun currículo aberto e básico, só se establece un número de unidades para desenvolver en cada período, deixando a elección das unidades concretas a criterio do profesorado (agás no caso da filosofía grega onde se indican expresamente os autores que tratar).
Considerouse necesario, por último, establecer en cada unidade didáctica uns núcleos conceptuais ou tópicos básicos que posibiliten organizar lóxica e coherentemente o seu desenvolvmento. Desta maneira proporciónase unha visión diacrónica dos núcleos temáticos desenvoltos de modo sistemático no curso anterior.
Presentación







































































FILOSOFIA GREGA


* As principais cuestións que cabe considerar neste período son: o paso do mito ó logos nos filósofos presocráticos; os primeiros intentos metafísicos de Parménides e Heráclito; a significación dos filósofos pluralistas; Sócrates e os sofistas; o nacemento da polis e da democracia en Atenas; e os proxectos éticos do epicureísmo e do estoicismo.
* Polo significado e a importancia para comprende-la historia da filosofíaoccidental, parece necesario estudiar de modo específico a Platón e Aristóteles.
Unidade 1: Platón.
-A Teoría das Ideas como síntese da tradición filosófica grega.
-Realidade e coñecemento desde a Teoría das Ideas.
-Home e sociedade desde a Teoría das Ideas.

I.2.
Unidade 2: Aristóteles.
-Un novo enfoque filosófico fronte ó platonismo.
-Teoría hilemórfica, potencia-acto, causalidade e teleoloxía na explicación da realidade.
-A ética e a análise das formas de goberno.
Presentación







































































FILOSOFIA MEDIEVAL E RENACENTISTA


* A filosofía medieval debe contextualizarse a través dos problemas que se suscitan arredor da necesidade de harmoniza-la fe, representada polas relixións monoteístas, e a razón, representada fundamentalmente polas filosofías de Platón e Aristóteles. O platonismo cristián ten a súa expresión máis completa no pensamento de Santo Agostiño de Hipona, en tanto que a síntese entre cristianismo e filosofía aristotélica quedou plasmada no pensamento de San Tomás de Aquino. A partir do século XIV iníciase a crise da escolástica como consecuencia, por unha banda, da filosofía de Guillerme de Ockham e, por outra banda, dos desenvolvementos científicos do século XIV (Oresme, Buridan).
* O pensamento renacentista supón a inclusión de novos temas para a reflexión filosófica entre os que cabe subliña-los seguintes: a matematización da natureza, un novo concepto de home, as posibilidades técnicas do saber ou a fundamentación moderna da política. Neste sentido as figuras de N. Maquiavelo e de F. Bacon adquiren un lugar destacado.
* Entre as unidades que se citan a seguir, o profesorado elixirá dúas para o seu estudio pormenorizado. Tendo en conta que é moi desexable proporcionar un desenvolvemento coherente e sen grandes lagoas da historia da filosofía, suxírese que unha das unidades seleccionadas pertenza ó período medieval e outra ó período renacentista.
Unidade 3: Santo Agostiño de Hipona.
-A filosofía medieval: os novos conceptos.
-A realidade como creación e o problema de razón e fe.
-O sentido da historia: A Cidade de Deus.

Unidade 4: San Tomás de Aquino.
-O aristotelismo e a Escolástica.
-A existencia de Deus e o problema de razón e fe.
-Lei eterna, lei natural e lei positiva.

Unidade 5: Guillerme de Ockham.
-A crise da escolástica e o novo espírito crítico.
-O problema dos universais e o nominalismo; o problema de razón e fe.

Unidade 6: N. Maquiavelo.
-Novo contexto cultural: Humanismo e Renacemento.
-O poder e o realismo político.

Unidade 7: F. Bacon.
-A teoría dos ídolos.
-Ciencia e utopía social.
Presentación







































































FILOSOFIA MODERNA


* O tema central deste período é o novo concepto de racionalidade que xorde nos séculos XVI e XVII e que se caracteriza polos seguintes trazos: a secularización do pensamento, o nacemento da ciencia moderna, a procura dunha antropoloxía baseada no suxeito consciente e unha nova forma de fundamenta-la orixe da sociedade (contractualismo) e do goberno, tendo como horizonte a democracia.
* Neste contexto débense considera-las grandes correntes constituídas polo racionalismo e o empirismo, que teñen como representantes máis importantes a Descartes, Spinoza, Locke e Hume. No século XVIII, ou Século das Luces, xorden diferentes modos de interpreta-la Ilustración. No campo da filosofía política a figura de Rousseau cobra unha especial relevancia pola súa fundamentación da democracia e a crítica das desigualdades sociais. Por último, co criticismo kantiano realizarase unha síntese superadora dos supostos gnoseolóxicos do racionalismo e do empirismo e unha nova maneira de concibi-la ética.

* Neste período histórico o profesorado elixirá dúas unidades entre as propostas. Por motivos similares ós subliñados no anterior bloque, suxírese que se estudie un autor do século XVII e outro do XVIII.
Unidade 8: R. Descartes.
-O problema do método e o proxecto cartesiano.
-Razón e realidade.
-O dualismo antropolóxico e as súas consecuencias.

Unidade 9: B. Spinoza.
-O monismo substancial.
-A ética.

Unidade 10: J. Locke.
-O empirismo fronte ó racionalismo.
-O coñecemento de ideas: orixe, tipos e límites; o problema da substancia.
-O liberalismo político.

Unidade 11: D. Hume.
-Os elementos do ceñecemento e o fenomenismo.
-O emotivismo moral.

Unidade 12: J. -J. Rousseau.
-Do estado de natureza ó estado social.
-O contrato social e a soberanía popular.

Unidade 13: I. Kant.
-Kant e a Ilustración.
-O criticismo kantiano como síntese superadora do racionalismo e do empirismo.
-O formalismo moral.
Presentación







































































FILOSOFIA CONTEMPORANEA


* Entre as correntes filosóficas do século XIX teñen especial relevancia o liberalismo utilitarista de J. S. Mill, o materialismo histórico-dialéctico do marxismo e o vitalismo de Nietzsche, posto que constitúen algunhas das reflexións máis importantes sobre os problemas da súa época, que tamén terán gran transcendencia no pensamento actual. Deste modo, o liberalismo utilitarista propón unha concepción individualista que lexitima tanto o sistema económico como o modelo político vixente; mentres que o marxismo se centra sobre todo nas contradiccións do sistema económico do capitalismo industrial e da democracia liberal burguesa. Por outro lado, o vitalismo de Nietzsche baséase na crítica da cultura occidental dominada polos valores racionalistas dos gregos e os valores morais do cristianismo que conxugados desembocan no nihilismo.
* A diversidade de correntes filosóficas do século XX pódese articular arredor da reflexión dos seguintes temas: a preocupación pola fundamentación e os fins do coñecemento científico; a análise da linguaxe tanto nas súas formas naturais como artificiais; a busca dunha nova racionalidade ética; a análise da existencia e da esencia do ser humano, tanto en termos ontolóxicos como asiolóxicos. Para finalizar, a figura de José Ortega y Gasset debe destacarse pola súa vinculación con algunhas destas correntes filosóficas europeas e tamén polo seu significado dentro da historia do pensamento español.
* Entre as unidades didácticas que se indican a seguir, o profesorado elixirá dúas para o seu estudio pormenorizado. Polas mesmas razóns sinaladas nos bloques segundo e terceiro, recoméndase a selección dunha unidade pertencente ó século XIX e outra ó século XX.
Unidade 14: J. S. Mill.
-O utilitarismo moral.
-A liberdade e a defensa dos dereitos da muller.

Unidade 15: K. Marx.
-O materialismo histórico.
-A alienación humana.

Unidade 16: F. Nietzsche.
-A crítica dos valores fundamentais.
-O nihilismo.
-O superhome e a vontade de poder.

Unidade 17: L. Wittgenstein.
-Filosofía e linguaxe.
-A filosofía como actividade e como terapéutica.

Unidade 18: M. Heidegger.
-Ser, estar, existir.
-O esquecemento do ser e o dominio da técnica.

Unidade 19: J. Habermas.
-Coñecemento e interese.
-A razón dialóxica.

Unidade 20: J. Ortega y Gasset.
-A vida como realidade radical.
-O perspectivismo.

Presentación







































































CRITERIOS DE AVALIACIÓN


* Situar e contextualizar adecuadamente os principais filósofos estudiados no seu marco histórico e filosófico.
* Relaciona-los problemas filosóficos coas principais condicións socioculturais nas que aparecen e ás que pretenderon dar resposta.
* Mostrar e recoñece-la implicación dos sistemas filosóficos no desenvolvemento histórico das ideas e dos cambios sociais.
* Coñecer e manexar adecuadamente o vocabulario filosófico básico adquirido nos dous cursos de filosofía do bacharelato.
* Analizar e comenta-lo contido dun texto filosófico con rigor metodolóxico,identificando os problemas, os conceptos e os termos específicos que aparecen.
* Comparar e relacionar textos filosóficos de distintos autores, co fin de establecer entre eles semellanzas e diferencias de formulación e de explicación.
* Expoñer, de modo claro e ordenado, as liñas fundamentais dos problemas e sistemas dos filósofos que se estudiaron de modo analítico.
* Elaborar e expoñer, oralmente ou por escrito, algún aspecto do pensamento dun autor ou o contido dunha das obras analizadas.
* Elaborar, individualmente ou colectivamente, táboas sincrónicas nas que cada un dos filósofos estudiados se contextualice con outros acontecementos históricos (políticos, artísticos, literarios, científicos, etc.).
* Participar en debates sobre problemas filosóficos actuais, nos cales achegarán as súas propias reflexións, sendo capaces de relacionalas con outras posicións de épocas pasadas, previamente estudiadas.
Presentación