IAN STEWART

O CONSELLO DO MINOTAURO

(Fragmento traducido de Laberinto mágico. Viendo el mundo con ojos matemáticos, Crítica, 2001)


 
 
bbbCando volva ver a Ariadna -murmurou Teseo en ton sombrío- direille que a próxima vez me dea un nobelo de fío máis longo! Só levo cinco encrucilladas no labirinto e xa rematou-. Anoxado, guindou o nobelo ao chan; logo dubidou entre seguir adiante sen fío ou regresar e enfrontarse á mofa dos que agardaban fóra. Reaccionou como un valente e, sacando a espada da vaíña, foi cara a diante con todos os sentidos en garda, atento ao primeiro sinal do terrible Minotauro.Percibía unha especie de cheiro máis ben bovino... Avanzou polos túneles, penetrando cada vez máis no labirinto. Todos aqueles túneles parecían tan similares...!
bbb-Perdido?
bbbNa escuridade, sentiu unha sombra tenue no seu ombreiro. Outro heroe, sen dúbida.
bbb-Si, dixo con desespero.
bbb-Eu tamén -dixo a voz compasivamente-. Atrapado aquí durante séculos.
bbb-Cazando tamén ao Minotauro? -preguntou Teseo.
bbb-Por Deus, home, eu son o Minotauro! Oh, aparta ese estúpido pau! Se quixese comerte xa o tería feito.
 
 
bbbA luz, que invadía o labirinto desde fontes invisibles, mellorou un pouco e Teseo puido ver a faciana do seu compañeiro. Parecía máis unha vaca do país ca un touro sanguinario, aínda que tiña os consabidos cornos.
bbb-Es bo saíndo de labirintos? -preguntou o Minotauro esperanzado.
bbb-Son bo entrando neles -dixo Teseo-. Supoño que o truco é inverter o proceso.
bbb-Xa ensaiei todos o métodos dos que oín falar -dixo o Minotauro-. Un xeito de resolver un labirinto é mirar un mapa e riscar todas as rúas cegas.
bbb-Tes un mapa? -preguntou Teseo, animándose.
bbb-Desde logo que non -dixo o Minotauro malhumorado-. Pensas que cando Dédalo construíu este lugar depositou unha copia dos planos no Concello de Creta? Boh, se tivese un mapa, hai tempo que estaría fóra de aquí!
bbb-Esquezámonos entón de riscar as rúas cegas -observou Teseo.
bbb-Ben, poderíase ensaiar o vello truco do pezuño esquerdo na parede. Cando entras por primeira vez no labirinto (ou en calquera labirinto, que para o caso éche o mesmo) pos o teu pezuño esquerdo na parede e mantelo alí. Iso garante que finalmente atoparás de novo o teu camiño de saída.
bbb-Mais eu non teño pezuño.
bbb-En calquera caso, agora é demasiado tarde -dixo tristemente o Minotauro-. Só está garantido que funciona se o utilizas desde o principio. Non o farías, por casualidade... Non, por suposto que non.
bbb-Sabes algo máis sobre labirintos?
bbbO Minotauro rañouse un corno cun pezuño.
 
 
bbb-Ben..., o máis importante dun labirinto é como se conectan as encrucilladas. A lonxitude dos túneles é irrelevante.
bbb-Temo que non coincido con esa opinión -dixo Teseo compunxido, rascándose un calo.
bbb-O que quero dicir é que a lonxitude afecta só ao longo do camiño, mais non ao camiño que tomas para saír; de acordo? Agora podemos representar os elementos topolóxicos esenciais mediante un grafo: os seus nodos corresponden ás encrucilladas do labirinto e as súas arestas corresponden aos túneles. Entón o problema de saír do labirinto (ou de atopar un lugar concreto no seu interior) convértese no problema de atravesar un grafo dun nodo a outro.
bbb-Creo que todos sabemos iso -dixo Teseo.
bbb-Si, pero realmente hai un teorema preciso que di cando é posible.
bbb-Estupendo! -dixo Teseo-. Adoro os teoremas. Pitágoras contoume un realmente sorprendente, algo sobre un hipopótamo cadrado...
bbb-Non me refiro a ese, Teseo. Este é un teorema sobre grafos. Dous nodos poden ser unidos por un camiño continuo se -e só se- xacen na mesma compoñente conexa do grafo.
bbb-Hummm -dixo Teseo, dubitativo-. E que é unha compoñente conexa?
bbb-O conxunto de todos os nodos aos que se pode chegar a partir dun dado por un camiño continuo -dixo o Minotauro orgullosamente.
bbb-Ah. Déixame ver se entendín ben isto. O que ti estás dicindo é que dous nodos poden ser unidos por un camiño continuo se -e só se- existe un camiño continuo que os une?
bbbO Minotauro estaba profundamente ofendido.
bbb-Ben... poderías dicilo así, mais paréceme que estás banalizando un concepto importante.
bbb-Quizá. Mais creo que necesitamos algo un pouco máis instrutivo.
bbb-Oh, moi ben. Ti queres un algoritmo para seguir labirintos.
bbb-Queres dicir o fabuloso Algorithmos labyrinthoi, o monstro de noventa cabezas con dentes afiados e cabeleira de gorgona que mora nos antigos pasadizos?
bbb-Non, Teseo, non se trata dunha besta mítica. É só unha palabra que a xente vai inventar. Recibirá o seu nome de Muhammad ibn Musa abu Abdallah al-Khorezmi al-Madjusi al-Qutrubilli. "Al-Khorezmi" convertirase en "al-Gorizmi", logo "algorismo", e finalmente "algoritmo". Será moi útil para describir un procedemento específico que permita resolver un problema.
bbb-Brillante! -berrou Teseo-. Esta idea asegurará a nosa liberdade! Si, Minotauro, non esquecín a túa teoría pesimista de que estamos atrapados para sempre por designio dos deuses; pero nin sequera o Olimpo pode interferir no funcionamento da lóxica, senón os deuses destruirían a base mesma do universo e, con iso, o seu propio propósito. Estamos salvados! Todo o que temos que facer é executar unha Procura en Máxima Profundidade do labirinto!
bbbPero o Minotauro parecía pouco entusiasta.
bbb-O problema, Teseo, é que para aplicar a Procura en Máxima Profundidade necesitas algunha forma de marcar cada encrucillada para que saibas se estiveches antes aí e de onde viñas. Deuche por casualidade Ariadna unha barra de xiz ademais do fío?
bbbTeseo admitiu que o xiz faltaba inexplicablemente no seu equipamento.
bbb-Con todo, teño unha espada. Raiarei as paredes.
bbb-Non é posible, estas rochas son tan duras como o diamante.
bbb-Carallo!
bbbSentaron en silencio, en íntima comuñón cos seus sombríos pensamentos.
bbb-Supoño que ti inventaches o algoritmo SUAM, ou Solución Universal da Adiviña do Minotauro -dixo Teseo-. Pero o que realmente necesitamos é un método universal que nos saque de calquera labirinto e non implique facer marcas nas paredes do labirinto.
bbb-Non hai ningunha esperanza -dixo o Minotauro-. Ninguén sería capaz de pronunciar o algoritmo HIMUQNSDCLYNIHMELPDL.
bbb-Non sexas sarcástico -dixo Teseo con amargura, mais de súpeto deu un salto e púxose en pé excitado-. Espera! A túa longa secuencia de letras deume unha idea... Si! Mira, sabemos que existe unha secuencia de xiros a esquerda e dereita que nos sacará dun labirinto concreto. De modo que quizá haxa unha secuencia de xiros a esquerda e dereita que nos saque de calquera labirinto. Só unha secuencia: a mesma para todos os labirintos! Algo como EEEDDEDEDDEDDDDDE... Terá que ser infinitamente longa porque hai infinitos labirintos posibles. Chamareina o algoritmo SULT: Solución Universal para Labirintos de Teseo.
bbb-Absurdo! Para empezar, algunhas encrucilladas poderían ter máis de dous camiños posibles. Se tes que seguir recto, entón unha elección só entre esquerda e dereita non serviría, non? E que sucede coas rúas cegas?
bbb-Podo evitar iso facilmente -dixo Teseo, sorrindo de orella a orella-. A elección será entre "dereita" e "esquerda" só cando en cada encrucillada se atopen exactamente tres túneles: aquel polo que ti te achegas á encrucillada, máis os outros dous en que este se bifurca.
bbb-Mais pode que non sempre sexan tres -protestou o Minotauro.
bbb-Ah, pero eu podo reducir calquera grafo, e polo tanto calquera labirinto, a un que teña só encrucilladas triplas. Simplemente substitúo unha encrucillada múltiple por un anel de encrucilladas triplas enlazadas e engado un lazo pechado a cada rúa cega. Ah!, e se hai unha encrucillada "falsa", na que só se atopan dúas arestas, bórroa. En consecuencia, a partir de calquera grafo podo formar un grafo modificado só con encrucilladas triplas. Se podo atravesar o grafo modificado, entón resúltame doado reconstruír un xeito de atravesar o grafo orixinal contraendo a puntos as cousas que engadín.
Iso acabou coa obxección do Minotauro, pero aínda quedaba unha dificultade menor: atopar unha secuencia universal para solución de labirintos de xiros esquerda e dereita.
bbb-Hummm -dixo Teseo finalmente-. Supoñamos que fago unha lista de todos os labirintos posibles.
bbb-Si! Si! -interrompeu o Minotauro, cuxos ollos chispeaban co resplandor da súa repentina idea-. Primeiro fas a lista de todos os labirintos (ou grafos) con dous nodos, logo os de tres, logo os de catro, e así sucesivamente, contando só os grafos que teñen encrucilladas triplas, por suposto. Entón encadeas todas as listas, unha despois doutra.
bbbTeseo preguntábase se iso era ou non posible.
bbb-Que pasa se hai infinitos grafos para certo número de nodos? Entón a túa lista faise infinita e non hai ningún "despois" onde empatar a lista seguinte.
bbb-Ah, pero o número de grafos distintos cun número finito dado de vértices é sempre finito.
bbb-Por que?
bbb-Ti podes representar calquera grafo de n xeitos por unha matriz n x n de ceros e uns. Simplemente numeras os nodos de 1 a n, e logo fas a entrada na fila r e columna c da matriz igual a 1 se os nodos r e c están unidos por unha aresta, e 0 se non o están. A matriz especifica por completo as conexións do grafo. E o número de posibles matrices n x n de ceros e uns é 2n2, que é finito.
bbb-Correcto... De modo que o número de grafos diferentes de n nodos é menor ou igual a iso, polo tanto tamén é finito -dixo Teseo-. Avanzamos, Minotauro; agora véxoo todo. Unha vez que ti fixeches a lista de todos os posibles grafos de labirinto en orde de complexidade, consideras o primeiro, escolles un lugar de partida e un punto de saída nel, e calculas que secuencia de esquerdas e dereitas te sacaran del. Esa será unha secuencia finita.
bbb-Si, pero que pasa se empezas nalgún outro lugar do labirinto? Ou se necesitas atopar unha saída diferente?
bbb-Ese é o punto máis hábil. Ti escolles un comezo e unha saída diferente no primeiro grafo, e ves onde chegaría a secuencia anterior se non estiveses no lugar do que partiches orixinalmente...
bbbHoubo unha longa pausa mentres o Minotauro dixería isto. Teseo estaba a piques de falar novamente, pero o Minotauro interrompeuno.
bbb-Se iso te saca, ben; se non, ti engades outra secuencia que o fará. Desde logo. E entón continúas facéndoo para todas as outras combinacións de puntos de partida e saída no primeiro labirinto, non si?
bbb-En efecto. Tal vez haxa outro xeito máis eficiente, pero este funciona. E cando remates, pasas ao segundo labirinto e amplías a secuencia para traballar con todos os puntos de partida e saída posibles, un tras outro; logo pasas ao terceiro labirinto, e así sucesivamente.
bbbO Minotauro pensou moito antes de preguntar lentamente:
bbb-Entón, hai infinitas posicións e labirintos, non é así, Teseo?
bbb-Si, pero como ti mesmo observaches, aínda podemos escribilos en orde como unha lista infinita, e iso é todo o que necesitamos.
bbb-Si, Teseo, véxoo. Pero se eu podo facer unha lista deste conxunto infinito de labirintos e posicións de partida, entón podo facer a lista en calquera orde, ou non?
bbb-Supoño...
bbb-Ben, entón, non podo facer a lista deles de xeito que todos os labirintos dos que se poida saír facendo só xiros a esquerda estean ao principio, e polo tanto que a miña secuencia empece con infinitos xiros á esquerda: EEEEEE...?
bbbTeseo sentiu un lixeiro desacougo, pero antes de que puidese expresalo, o Minotauro lanzouse ao interior do labirinto. A súa voz, cada vez máis feble, reflectíase nas paredes do túnel: "Esquerda... esquerda... esquerda... esquerda..."
bbbPresa dun pánico repentino, non tanto preocupado pola lóxica do argumento como asustado de quedar atrás, Teseo tamén botou a correr, pero a el podía oírselle gritar: "Dereita... dereita... dereita... dereita..."
bbbDespois dunha ou dúas horas, Teseo deixou de virar á dereita. Ollou coidadosamente ao seu redor para estar seguro de que non era observado, colocou con precaución a súa man esquerda no muro e reiniciou o percorrido do labirinto. Ao cabo dun intre cruzouse co Minotauro, que andaba con dificultade cos dous pezuños esquerdos apoiados na parede oposta, viaxando en dirección contraria. Ambos parecían moi incómodos e evitaron o contacto visual cando se cruzaron, simulando estar absortos nos seus profundos pensamentos.
 
     
 
Atrás