| |
|
|
| |
|
TEUCRO
E PONTEVEDRA (I)
|
|
|
|
Quen
teña estado en Pontevedra capital coñecerá,
seguramente, a Praza do Teucro, en pleno casco vello.
|
Se
o visitante chega aquí por primeira vez, é
moi probable que o nome lle chame a atención e
se cadra pense que a súa orixe deba atribuírse
á afección polos clásicos dalgún
alcalde decimonónico. Sería, logo, comprensible
e razoable que se formase expectativas de atopar novas,
e por que non dicilo, máis conspicuas, reminiscencias
helénicas en rúas e paseos. |
Sen embargo, despois dun anaco de camiñada,
poderá comprobar que non lle aparecen a
Teucro compañeiros nin en concorridas rúas,
nin en apartados recunchos e, ademais, ó
longo da súa pesquisa irase atopando con
distintos comercios e algunha institución
deportiva que insisten en evocar o arqueiro grego.
Agora si que non sae da súa sorpresa. |
|
¿Como é posible que aquí, a case
tres mil quilómetros da Hélade, se conserve
memoria deste heroe secundario e non se atope, polo
contrario, a menor mención ás grandes
figuras, literarias ou mitolóxicas, do pobo que
sentou as bases da cultura europea? O enigma éo
só en aparencia. Ó azorado turista abondaralle
con preguntar e axiña se fará a luz no
seu cerebro. Verdadeiramente, incluír este personaxe
no nomenclátor urbano era o mínimo que
o concello podía facer, posto que se trata nada
menos que do mesmísimo fundador da cidade. Segundo
a lenda, claro; pero é que o mundo paralelo da
fantasía non só pode, en ocasións,
ser máis rico en aventura có real, senón
incluso, como é agora o caso, estar mellor documentado. |
|
Pero,
quen é o noso Teucro?
de Pontevedra? Que fixera
|
|
Como
chegou ata a ría
antes e de onde procedía? |
|
|
|
|
Como
dixo Aristóteles, comecemos polo principio.
|
Naceu
en Salamina, a illa que se atopa fronte ó Pireo,
o porto de Atenas, bañada polas augas nas que tivo
lugar, no 480 a. C., unha batalla que resultou decisiva
para o mantemento da independencia dos estados gregos
e, xa que logo, para a historia de occidente. |
Pero Teucro non tomou parte nela, porque viviu uns
oitocentos anos antes daqueles días.O seu
pai, Telamón, era o soberano do lugar. Sen
embargo Teucro non era o seu herdeiro.Por dous motivos:
primeiro, porque tiña un irmán maior,
o gran Aiax, probablemente o guerreiro grego máis
destacado da súa época despois de
Aquiles; segundo, porque era fillo dunha escrava,
é dicir, ilexítimo... |
|
|
|
Salamina,
patria de Teucro
|
|
|
Claro
que esa escrava, en mellores tempos, fora princesa,
e non dalgunha escura rexión senón
da celebérrima Troia, sé dunha casa
real fundada sete xeracións antes por outro
Teucro, lonxano antepasado do cal o noso toma o
seu nome, coincidencia esta que ás veces
induce a desafortunadas confusións. En
calquera caso, a súa triste condición
de bastardo parece ter influído negativamente
nas relacións co seu pai, suxeito áspero
e insulso
que segundo
Sófocles,"nin sequera candoas
cousas lle
van ben está disposto a rir".
Polo contrario, Teucro mantén
un estreito vínculo afectivo co seu medio
irmán, Aiax, e o agarimo que se profesan
é recíproco e profundo. |
|
|
|
|
Aquiles
e Aiax xogando ós dados
|
|
Xuntos
marcharán á guerra de Troia, onde Teucro
se atopará na curiosa e turbadora situación
de combater ó lado dos seus, é dicir,
no bando grego, e, ó mesmo tempo, en contra dos
seus, posto que Príamo, rei de Troia, é
tamén o seu tío materno. Teucro
non desempeña na Ilíada o papel
relevante das grandes figuras do exército grego
-como Aquiles, Aiax, Diomedes, Odiseo ou Agamenón-
pero é, sen dúbida, un guerreiro destacado
de quen Idomeneo, rei dos cretenses, afirma, sen que
ninguén o desminta, que "é o mellor
dos aqueos na arte de disparar co arco e esforzado tamén
no combate corpo a corpo" (Il, XIII, 313-314).
|
|
Pero
o xiro definitivo na vida de Teucro sobrevirá
o décimo e último ano da permanencia en
Troia.
|
|
|
|
Estatua
de arqueiro de A. Bourdelle
|
|
O seu irmán Aiax acabará suicidándose a consecuencia dunha confabulación urdida na súa contra polos Atridas, Agamenón e Menelao, en conivencia con Odiseo, e Teucro, ausente no momento de producirse a morte, deberá enfrontarse con eles, os máis poderosos do exército grego, para salvagardar a honra do seu irmán e o seu dereito a recibir sepultura, asunto fundamental nas crenzas relixiosas dos antigos e tema moi apreciado por Sófocles, autor da traxedia Aiax, á que debemos a meirande parte da nosa información acerca deste episodio. |
|
Terminada
a guerra, Teucro regresa a Salamina. Pero aló,
lonxe de ser benvido, deberá facer fronte ós
reproches e a cólera do seu pai, que o considera
responsable do lamentable final de Aiax e que o expulsa
dos seus dominios, de modo que se ve obrigado a emprender
o camiño do exilio, non sen antes consultar o oráculo: |
"Onde
queira que nos leve a fortuna, máis benevolente
có meu pai,
iremos, camaradas e compañeiros;
non hai por que desesperar sendo guía e augur
Teucro, pois
a Teucro o infalible Apolo prometeulle
que habería nunha nova terra unha equivalente
Salamina.
¡Oh esforzados varóns que a miúdo
comigo soportastes
peores transos, afastade agora co viño as preocupacións:
mañá de novo fenderemos a inmensa chaira
do mar!"
|
| |
Deste
xeito, segundo o poeta latino Horacio (Odas, I,
VII), arengaba Teucro a súa tripulación
a véspera de comezar o periplo que acabaría
traéndoo ás Rías Baixas. Pero aínda
había moito que remar antes de botar áncora
na desembocadura do Lérez. |
A
intención de Teucro era dirixirse a Chipre.
Máis lle valera poñer proa cara á
illa pola ruta do norte, a máis dereita,
pero o seu afán de realizar unha nova consulta
ás voces divinas impulsouno a fondear con
anterioridade nas costas exipcias, onde o esperaba
unha sorpresa tan inesperada coma desagradable. |
|
|
|
Chipre.
No recadro, a nova Salamina.
|
| |
|
|
|
|
|
