O 80% das mortes por SIDA no mundo teñen lugar en África. As mulleres e rapazas destes países son moito máis vulnerables a contraer a infección. A idea de poder manter unhas relacións sexuais consentidas, seguras, onde ambas as partes teñan o mesmo nivel de información e capacidade de decisión é, para millóns de africanas, unha utopía inalcanzable.

A maioría dos programas, baseados en medidas seguramente ben intencionadas e aparentemente doadas de levar á práctica (programas de saúde sexual, uso de preservativos, etc.) fracasaron debido a interferencias culturais e relixiosas, escaseza de medios, tabús, políticas non axeitadas ou probada ineficacia na difusión da información.

Entre estas causas merece especial mención a case total ausencia de políticas de xénero que teñan en conta a posición tan vulnerable das mulleres e adolescentes africanas, o seu baixo ou nulo nivel de decisión á hora de decidir acerca dunha posible relación sexual e moito menos acerca do uso de preservativos.

A información acerca do virus da SIDA acostúmase distribuír a través de pósteres e carteis en países onde a poboación feminina é maioritariamente analfabeta.

Normalmente, distribúese en lugares de traballo e en colexios onde a proporción de mulleres e nenas é infinitamente inferior. Ademais, estas campañas non teñen á muller como obxectivo, salvo no concernente ás posibilidades de infección vía materno-infantil.

Todo o anteriormente exposto faise especialmente patente na África rural, precisamente onde a SIDA avanza cunha virulencia extraordinaria. Ademais, os homes, cando enferman, voltan das cidades onde traballan para morrer nas súas aldeas. Os gastos da enfermidade son insostibles para economías xa fráxiles. O contaxio das mulleres é seguro. Os adultos morren antes de poderen transmitir os suficientes coñecementos ós seus fillos para dirixir as pequenas explotacións. O número de orfos aumenta exponencialmente.

As rapazas de familias pobres son, con diferencia, o grupo de risco máis importante. Homes adiñeirados subornan ás súas familias, mércanlles agasallos, páganlles os estudios máis os libros. Son os famosos “sugar daddies”. As rapazas virxes acadan unha altísima cotización en países onde a epidemia se estende como a pólvora. As familias empobrecidas non se resisten a eses ingresos extraordinarios.

Segundo todos os informes da UNESCO e a FAO e outras organizacións consultadas para elaborar este pequeno resumo, calquera programa de prevención da SIDA que non estea elaborado desde unha perspectiva de xénero que intente corrixir esta circunstancia, implicandoa homes e mulleres no proxecto, fracasará.

Non só é necesario que as mulleres sexan conscientes da súa vulnerabilidade. O éxito destes proxectos depende dunha coidadosísima organización, deseñada especialmente para un grupo determinado de persoas, tendo en conta todas as súas peculiaridades.

Os procesos de empoderamento* son fundamentais na prevención da SIDA, pero son extremadamente complexos e cheos de dificultades porque implican cambios moi profundos en aspectos considerados como “naturais” polas propias mulleres. Sen embargo, son o único medio de transformar, aínda que sexa lentamente, unhas sociedades profundamente patriarcais. O resultado final sería non só que as mulleres resultaran beneficiadas da aplicación de determinados programas dirixidos, neste caso, a previr a enfermidade. O obxectivo final debe ser a toma real de decisións por parte das mulleres dos asuntos que lles afectan a elas.