COMENTARIO DE TEXTOS E DOCUMENTOS:

ALGUNHAS ORIENTACIONS ( estas son algunhas das orientacións indicadas polo Grupo de Traballo da CIUG, podes atopar toda-la información na sua páxina.
O comentario de textos e outros documentos de carácter histórico (mapas, gráficas, taboas estatísticas...) segue sendo un procedemento fundamental, que o Grupo de Traballo recomenda utilizar na aula na maior medida posible. A razón non consiste unicamente no feito de que as Probas de Acceso á Universidade teñan ó comentario como algo esencial na avaliación dos alumnos (o 50 por cento da cualificación), senón tamén na utilidade que o traballo directo nas aulas con documentos históricos ten no proceso de formación. En efecto, moitos dos obxectivos que como docentes nos marcamos na formación dos alumnos, en canto a coñecementos, capacidades e actitudes, poden ser acadados con maior efectividade na medida en que os situemos en contacto directo coas propias testemuñas que o pasado nos lega. Dito doutro xeito, o comentario non debe servir unicamente para avaliar, senón tamén para transmitir coñecementos, fomentar capacidades e promover actitudes; é dicir, para ensinar.
A PRACTICA DO COMENTARIO DE TEXTO.
1.-O primeiro paso debe consistir na atenta lectura do documento. Unha lectura realizada coa suficiente profundidade, que debe permitir non só a percepción do asunto xeral que se trata, senón tamén a ordenación e xerarquización das ideas que contén. Neste traballo inicial de percepción e ordenación, o alumno debe reflexionar a partir dos seus coñecementos sobre a materia, de xeito que poida ir máis aló da simple repetición ou resume de contidos á hora de organiza-lo seu comentario. Esta reflexión feita dende a Historia debe permitir distinguir o esencial do secundario e, no seu caso, identificar persoas, institucións ou acontecementos que poidan ser obxecto de posterior comentario. Nestas fases iniciais, ó alumno pode resultarlle útil suliñar palabras, ideas, e mesmo facer anotacións que faciliten o traballo posterior.
2.-Realizado este labor, debe procederse á contextualización histórica do documento. Unha contextualización que non debe limitarse ó simple ámbito cronolóxico (a data figura no documento), senón que debe ter en conta outras dimensións (política, social, económica..., segundo os casos) na medida en que nos sirvan para integrar e comprende-lo documento en cuestión nun determinado momento ou proceso histórico. É este un aspecto que non pode faltar nunha boa análise, posto que é o que permite medi-la importancia ou trascendencia dun documento dentro do proceso no que se sitúa: os seus antecedentes ou causas, a súa influencia ou consecuencias na evolución do proceso, os intereses ou tendencias que defende, os obxectivos que pretende... Obviamente, esta contextualización debe realizarse partindo dos contidos do propio documento, e non á marxe dos mesmos ou tendo simplemente en conta o "asunto xeral".
3.-A realización escrita dun comentario debe ser considerada ante todo como un exercicio de redacción no que, basicamente, os coñecementos da materia que cada un posúa se poñan ó servicio do documento a comentar. Nesa redacción deben estar integrados de xeito coherente tódolos elementos mencionados nos puntos anteriores. O comentario debe demostrar non só os coñecementos do alumno, senón esencialmente a súa madurez, isto é, a súa capacidade para utilizar os seus coñecementos na comprensión e explicación intelixente dun documento, aportándolle un valor engadido. Contexto histórico, ideas principais e secundarias, explicación de conceptos, antecedentes, relevancia histórica do documento, etc., son asuntos que deben estar presentes no comentario, pero non necesariamente a partir da aplicación dunha receta uniforme e esquemática, senón articulados de maneira persoal e libre por cada un.
4.-É perfectamente lexítimo que o alumno pretenda incorporar ó seu comentario apreciacións, críticas ou conclusións persoais; agora ben, esas valoracións ou posturas deben sustentarse esencialmente no coñecemento histórico, e non simplemente na ética individual fronte ós máis diversos fenómenos: o fascismo, o imperialismo, unha dictadura militar...
5.-Un comentario escrito esixe, en último termo, respecta-las pautas básicas que rexen a expresión escrita: a precisión léxica, a corrección da sintaxe, a claridade na expresión e na exposición de ideas, a corrección xeral da presentación formal... son aspectos a ter tamén en conta.
ALGUNS PROBLEMAS FRECUENTES.
A)Tódolos documentos que se propoñan para comentar estarán debidamente identificados (autor, data, obra); ademais, irán precedidos dalgunhas aclaracións que axuden a centralos nun asunto ou proceso concreto. Neste nivel, non se trata de realizar ningún tipo de crítica documental, polo que as observacións sobre o carácter ou tipoloxía do documento resultan cando menos superfluas, e en moitas ocasións son confusas, erradas e empobrecedoras.
B)Un defecto frecuente, que pon de manifesto o escaso dominio da técnica do comentario, así como a falta de madurez, é a paráfrase; consiste nunha repetición, case textual, dos contidos do texto, sen análise nin comentario. Obviamente, o que se pretende é o contrario: que o alumno aporte valor engadido, da maneira que comentabamos liñas arriba.
C)O defecto contrario á paráfrase é o escapismo; consiste en utiliza-lo documento como mero pretexto ou excusa para desenvolver un "tema" máis ou menos relacionado con el. Isto supón a conversión dun comentario na resposta a unha pregunta, que no mellor dos casos trataría o "asunto xeral" no que se pode integrar o documento, pero que non pode ser validada como un auténtico comentario, por máis coñecementos que demostre.
D)O comentario non ten por que ser moi extenso. Saber centrarse nos aspectos principais, sintetizar o que se quere dicir, son tamén virtudes dun bo comentario e demostran claridade de ideas.
O COMENTARIO DE MAPAS, TABOAS ESTATISTICAS E GRAFICAS.
Todo o dito anteriormente é válido tamén para comentar estes tipos de documentos históricos, posto que nos suministran ideas que deben ser "leídas" e interpretadas, e tamén conteñen informacións relevantes ("ideas principais") e outras secundarias que obrigan a súa xerarquización. Non obstante, e dado que a presentación destas informacións é distinta á dun texto escrito, convén facer algunhas observacións.
Os mapas históricos son representacións do espacio nas que se informa dun determinado momento ou proceso. Debe partirse, pois, dunha clara delimitación das circunstancias históricas reflectidas no mapa. Como recomendación xenérica neste caso, é conveniente que o alumno se fixe na relación con momentos anteriores e posteriores: semellanzas e diferencias, causas e consecuencias...
As táboas de datos estatísticos esixen centra-lo esforzo inicial na propia interpretación dos datos que suministran; sen esa interpretación, as táboas non ofrecen información histórica relevante. Segundo os casos, é importante fixarse nos datos absolutos e relativos (por exemplo, porcentaxes), así como na evolución cronolóxica dos mesmos: cambios e continuidades, avances, crises, retrocesos..., en relación co proceso ou asunto histórico de que se trate.
As gráficas son case sempre representacións de datos estatísticos. Por tanto, aínda que a súa lectura inicial pode resultar máis "visual", a súa interpretación e comentario son procesos moi similares ós que deben seguirse coas táboas estatísticas.