| |
|
| |
| |
Desde a segunda metade do s. XIX, mulleres e homes de Galiza víronse na necesidade de abandonar as súas vilas e aldeas para dirixirse a países afastados, onde atopar e realizar un proxecto vital que a súa terra lles negaba. Primeiro, marcharon sobre todo cara a América do Sur. Andando o tempo, xa nos anos 60 do s. XX, cambiaron de rumbo.
|
|
|
... Para a miña visión infantil, o Galego, así con maiúscula, era un personaxe mitolóxico. Entraban no porto da Habana os vellos transatlánticos franceses: L´Espagne, Le Navarre... e todos sabiamos que axiña aparecería o “galego”, co seu andar dubidoso, “encandilado” pola luz do trópico, buscando o seu rumbo na descoñecida cidade... Os barcos viñan desde A Coruña, cargados con 400-500 persoas que, apiladas na terceira clase, chegaban aos 12 días de viaxe. O Galego era o “home-chegado-de-lonxe”; o habitante da outra ribeira do mundo... Facíanos graza con aquela boina, as inevitables alpargatas, o pantalón de pana, e o gran pano a cadros, moi suado pola moita calor... Non acababa de falar ben o noso idioma, e cando xa podía facerse entender, falaba de lugares remotos que se chamaban: Betanzos, Chantada, Sta. Marta de Ortigueira... Os labregos íanse ao campo, os homes de faena e artesáns quedaban na cidade...
|
(Extracto dun artigo de Alejo Carpentier en La Voz de Galicia) |
|
|
|
|
|
En principio, temos a idea dunha emigración fundamentalmente masculina, e certamente a taxa dos homes foi alta: pagar o foro, consolidar os seus dominios (donos de seu), caseiros dos pazos e Casas Grandes..., pero, en xeral, a emigración é filla da pobreza, mesmo da miseria, dunha terra que non era quen de alimentar a súa poboación.
|
Quen sabe se volverei!, Castelao |
|
|
|
TRIUNFAN, VOLVEN, QUEDAN ALÓ? |
|
|
|
| |
Certo é que a figura do “Indiano” xa ten carta de natureza na nosa Historia:
Había 20 anos que marcharan... e agora, regresaban convertidos nuns homes moi ricos. Eran a admiración de toda a rapazallada e a envexa de moitos veciños. Traxes elegantes, chapeus de “pajilla”, brillantes zapatos, moedeiros de prata, reloxos de ouro macizo...; voltaban solteiros, e as mozas bebían os ventos por eles... (Blanco Amor)
Pero non sempre era así, nin moito menos. Na nosa literatura, a imaxe do fracasado fronte á do triunfador (fachendoso, vestido á americana, que fala castrapo...) é moito máis amable. O escritor Blanco Amor fala dos “americanos” que volvían sen cartos, e que...
andaban por aí aloleados, submisos, e logo dalgún tempo, recobraban de a pouco o natural que tiveran cando se foron. |
|
|
| |
O home que en dez anos de América gañou para un enterro de primeira, Castelao |
|
| |
|
E non só iso. Houbo moitos que aínda que quedaron, amosan a súa soidade, tristura, nas cartas que mandaban de cando en vez a membros da súa familia:
Querido irmán, quero facerche saber que che estou agradecido, dígocho con sinceridade, pois ti es a excepción de todos nós, pois unicamente ti me fas lembrar que aínda existe familia, se non fose por ti, hai tempo que xa o tería esquecido... Respecto a min, direiche que como sempre, pero quero aclararte que desde hai tempo, sufro un problema... ou sexa nervioso. Fíxenme ver por moitos médicos e estou a tratamento psiquiátrico... pero sen resultados... meu estado de ánimo anda polo chan, como podes comprender... |
(L.F.C., nacido en Merza. Escrito desde Venezuela)
|
Pero agora, fixémonos nesta táboa:
|
|
| |
ANO |
HOMES |
PORCENTAXE |
MULLERES |
PORCENTAXE |
1925 |
16.480 |
61% |
10.301 |
38% |
1928 |
15.127 |
61,8% |
10.896 |
38,2% |
1931 |
4.112 |
52,6% |
3.708 |
47,4% |
1934 |
4.834 |
56,1% |
4.185 |
42,8% |
|
|
|
|
|
Vemos pois que, a pesar de ser unha emigración moi masculina, nos anos trinta a porcentaxe de mulleres acércase ao 50% (43%, concretamente). Así, unha vez máis, podemos apreciar que as mulleres lles importan menos, son mais “invisibles” para quen se ocupan de facer a Historia. A muller galega incorpórase a esta onda migratoria algo máis tardiamente, pero o seu número, sufrimento, traballo... resulta idéntico. Ás veces maior. A muller galega pois, xa casada, xa solteira, sumarase a esa “fuxida”, a esa viaxe chea de incertidumes, para chegar alén do mar, onde tiñan que aceptar condicións de vida e traballo penosas moitas veces:
|
|
|
|
|
Cheguei en 1928. O meu tío colocou as miñas irmás... e nunca máis as puiden ver, porque te colocabas nunha casa e nunca máis che daban permiso para visitas... Cada quince días, dábanche tres horas libres... todo o día o pasaba pechada. Ás veces, víñanme ganas de me tirar polo balcón... Era eu soa para todo e ademais era xente moi miserable... Dábanme un “pancito” para todo o día... A quen ías acudir? En todas partes era igual... quen te defendería?... Pero marchei, e atopei traballo nunha fundición de bronce”. |
|
(C.C., emigrante galega en Arxentina) |
|
E AS QUE QUEDAN, QUE FAN, COMO VIVEN? |
|
|
|
| |
| |
Este vaise i aquel vaise
e todos, todos se van:
Galicia, sen homes quedas
que te poidan traballar.
Tes, en cambio, orfos i orfas,
e campos de soledad;
e nais que non teñen fillos
e fillos que non tén pais.
E tes corazós que sufren
longas ausencias mortás,
Viudas de vivos e mortos
que ninguén consolará. |
|
Rosalía de Castro, "¡Pra a Habana!", Follas Novas
|
|
| |
|
Contémplase moitas veces á muller e ao neno, baixo as ardores dos meses do verán ou baixo as choivas e duros fríos do inverno, ocupados nos máis pesados oficios da labranza... (Vales Faílde, J.: La emigración gallega)
Nunca poderei esquecer a penosísima impresión que me deu a asistencia á misa da parroquia, nunha aldea de Pontevedra. A ampla igrexa... estaba toda chea de mulleres e só nun recuncho, entre uns poucos vellos, víanse tres mozos, un “jorobado” e dous coxos; os demais fóranse para Portugal algúns, e para América, os máis... (Vales Faílde, J.: La emigración gallega)
Nos campos despoboados pola emigración, a muller dirixe e realiza as duras e penosas faenas agrarias con máis forte ánimo que o varón... goberna a facenda. E confórtaa porque garda o céntimo en non malgasta... en tabernas, tertulias de domingo, romarías... (Portal Fradejas, J.: Feminismo. La Voz. Seminario literario, artístico y político) |
| |
Poderiamos seguir poñendo máis e máis exemplos, e sempre nos atopariamos coa mesma realidade dunhas mulleres responsables de todas as tarefas vitais: pequenos, maiores, casa, horta, leiras, desprazamentos... A educación, ir á escola, aínda que lles gustaba, non estaba ao seu alcance: |
|
Eu tiña que axudar á miña nai na casa e na terra. Agora hai tractores, pero daquela facíase todo co “legón”, non me podía mandar á escola. Só podía ir cando chovía, porque non se podía traballar a terra... por iso eu non aprendín case nada... Para facer os traballos miña nai e máis eu, ela araba “de atrás” e eu levaba os bois e sementaba... (C.C., emigrante galega en Arxentina) |
|
|
| |
Fotografía cedida pola familia de Isabel Iglesias, 2ºBach |
|
|
|
|
Xa pasaron bastantes anos destas historias de idas e voltas, de esperas e traballos... E porén, o que parece non pasar nunca é esta “obriga” de emigrar, de saír da nosa terra. Un dato que todas as galegas e galegos temos que saber é que aínda hoxe, no 2005, a metade da mocidade galega sae cada ano na busca (igual que os seus pais, nais, avoas, avós...) dun traballo que lles dea a oportunidade dun futuro que a súa terra lles segue a negar... Por que?
|
Concha Gómez (Seminario de Historia)
coa colaboración de Isabel Iglesias e Ana Mª Gorís, 2º Bach.
|
|
|
|
|
|
|
