![]()
|
A
maior
parte do calendario folclórico europeo ten as
súas
raíces máis ou menos definidas no mundo de Grecia e Roma, é dicir, no ámbito
da cultura indoeuropea. Incríbese de forma moi precisa no ciclo das
estacións, onde a tradición popular fixaba o comezo da primavera arredor do
2 de febreiro, seguindo ciclos cronolóxicos que abranguían corenta días: o
Carnaval comezaría, pois, corenta días despois do solsticio de inverno, 21
de decembro. Abonda con lembrar nesta dirección a importancia que o día da
Candeloria, tamén denominado día da Purificación da Virxe, ten no refraneiro
popular galego: “Se o día rí, o inverno está por vir; se, pola contra,
chora xa vai fóra”. Nunha época comprendida entre os séculos IV e X d.
Xtº.produciuse un proceso de axuste debido a asimilación por parte do
cristianismo dalgunhas celebracións pagás
Os termos Carnaval e Entroido remítennos a unha orixe precisa: o primeiro remonta ao italiano carnevale, derivado do latín carnem levare "quitar as carnes", sintagma equivalente ao máis clásico carnes tollendas, e que fai referencia a abstinencia coresmal, de obrigado cumprimento noutros tempos; o segundo (introitus < introeo "entrar", cf. cast. "antruejo, entruejo"), máis xenérico, alude ao tempo de "entrada" na Coresma, do mesmo xeito que o advento (< aduentus) fai referencia ao período de preparación ante a "chegada" de Cristo. |
| O que podemos observar, por regra xeral, no Carnaval é unha sociedade que libera os seus instintos máis básicos: ruptura da orde social, violencias do corpo, abandono do equilibrio da personalidade e potenciación da identidade colectiva dunha aldea ou parroquia (Federico Cocho, O Carnaval en Galicia). Queda claro tamén que o proceso de conformación das tradicións é longo e nel interveñen centos de xeracións. Pero resulta igualmente rechamante que a pesar de todos os cambios producidos seguen vivos nas nosas festas de Carnaval moitos dos usos e costumes que gregos e romanos observaban nalgunhas das súas como as DIONISÍACAS, as SATURNAIS e as LUPERCAIS, entre outras. |
![]() |
![]() |
|
Non cabe dúbida de que para unha comunidade campesiña os acontecementos máis importantes están relacionados coa sementeira e a recolleita dos froitos (cf. a importancia das mesmas no nacemento do teatro en Roma). De aí que moitas destas celebracións teñan lugar antes de finalizar o ano, normalmente de setembro a decembro. Neste mes, co que pechaba o calendario romano, a máis coñecida das festividades era na honra do mítico deus Saturno, quen, dentro da tradición lendaria popular, fora o responsable dunha época idílica na que existía unha perfecta harmonía entre home e natureza, a denominada Idade de Ouro. Sen embargo, as características que se nos conservan das Saturnalia reflicten unha situación completamente distinta: comellonas, borracheiras e busca do pracer, que practicamente durante unha semana se desenvolvía nas casas, rúas e prazas públicas de Roma, do 17 ao 23 de decembro aproximadamente. Constituía o máis característico do festival a licencia que se lle daba aos escravos: abolición temporal da distinción entre clases libres e servís, o que levaba emparellado inxurias ao amo, sentarse a mesa cos superiores, emborracharse, etc. Esta licencia chegaba ao extremo de que os postos de responsabilidade nunha familia eran desempeñados polos escravos, que elixían un rei, aínda que a este, unha vez rematado o seu mandato, lle agardase a morte (cf. a morte do Carnaval e o seu Enterro). Como exemplo disto conservamos o testemuño do martirio de San Dasio, quen, elixido rei das Saturnalia no ano 303 polos seus compañeiros de armas, negouse a desempregar tal cargo e foi degolado no mesmo altar do deus Saturno. Precisamente en Italia, España e Francia, onde a influencia de Roma foi máis profunda e duradeira, un dos persoeiros máis importantes do Carnaval é unha efixie burlesca que é publicamente destruída (queimada, afogada, etc..) no medio da ledicia ou tristura do pobo. Sírvanos como exemplo da relación entre o mundo grecolatino e o cristianismo na configuración do Carnaval o seguinte cadro comparativo: |
|
Consualia (12 dec.) Paseo de cabalos, burros e mulas con fins preservativas.
|
Saturnalia (17-23 dec.) Liberdade de escravos e nenos. Elección dun rei. Morte deste. Xogos especiais e inocentadas |
Lupercalia (17 feb.) Preservación do gando. Flaxelo con fins fecundantes realizado por homes espidos.
|
||
|
Nadal (25 dec.) S.Antón (17 xan.) Paseo de cabalos, burros e mulas adornados. Rodeo de templos. |
S. Nicolás (6 dec.) Inocentes (28 dec.) Reis (6 xan.) S. Antón (17 xan.) Liberdades determinadas. Eleccións de bispos, alcaldes. Inocentadas.
|
Candeloria (2 feb.) S. Brais (3 feb.) Carnaval Preservación do gando.Flaxelo con fins fecundantes por homes enmascarados. |
![]()
|
|
|
|
|
|