Non se pode soster,  en rigor, que o Entroido galego sexa esencialmente diferente do que se celebra noutros países. A súa orixe, as súas funcións e significados coinciden cos que caracterizan estas festas en todo o mundo. Non obstante, por múltiples datos peculiares, si se pode afirmar que en Galicia o Entroido ten personalidade propia.

      Houbo un tempo no que ningunha aldea galega que se prezase deixaba de vivir as súas entroidadas, espontáneas, sinxelas e liberadoras. Non se trataba de manifestacións nin de actos culturais programados, financiados e organizados como se entenden na actualidade. Eran festas colectivas e populares, xurdidas dunha tolería espontánea na que tomaba parte toda a aldea. O tempo de Entroido abría unha paréntese na monótona e dura vida diaria. Un tempo co seu propio e particular ritmo e código de comportamento, diametralmente oposto ó vixente o resto do ano. Na Galicia rural dos nosos antergos, a chegada do Entroido sinalaba a fin dun longo inverno e a chegada das sementeiras, por unha banda, e o comezo da Coresma coas súas estrictas regras e sacrificios, pola outra.

      O Entroido abría a espita á crítica. A unha crítica impensable o resto dos días na controladísima vida da aldea. O entroido permitíao todo. Ridiculizábao todo. Desmitificábao todo. O Entroido dáballe azos á creatividade e á capacidade dramática de persoas afastadas dos refinamentos da cultura elitista.

      En paralelo a estes entroidos rurais, celébranse en Galicia, desde mediados do século XIX e cos altibaixos impostos pola represión, Carnavais urbanos, introducidos e organizados polas elites económicas e sociais das cidades galegas, ás que se sumaron logo as pequenas burguesías emerxentes nas vilas. Tratábase e trátase dun Carnaval fino e elegante, desprovisto dos elementos rudos das celebracións “ de los paletos de aldea”, como se dicía daquela. Era un Carnaval alleo á simboloxía mítica da Galicia tradicional e imbuído dun forte compoñente clasista. Non era un xenuíno Carnaval antipoder, senón do poder establecido.. Unha festa ordenada por “ el buen gusto y las buenas maneras”.

      Aquel Entroido rural de sátira, crítica, enchente e inversión de papeis sufriu persecución. O outro, o da cidade, non tanto, aínda que non se librou dos ríxidos controis que impuxeron os celosos gardiáns da moral cristiá integrista, triunfante no 39. Desde aquela data, a xente só gozou do Carnaval en salóns sociais, círculos recreativos, casinos e sociedades culturais. Ó mundo estético do Carnaval urbano pertencen os disfraces bonitos e caros, as rondallas, as comparsas uniformadas, as fermosas carrozas, os bailes de mascariñas, os confetis, as serpentinas e as améndoas arroxadas ás damas do balcón.

      A transformación é patente. Fronte ó espontáneo predomina o organizado, matiz que atenta contra a máis xenuína esencia anti-control e anti-regulamento dos usos e costumes do Entroido. O disfrace individual perde importancia fronte á comparsa temática, que xa nada ten que ver coas farsas tradicionais.

      Pese a todo, o sentido profundo non cambia: a sátira e a crítica, a permisividade e a transgresión seguen vixentes. Mentres o Entroido conserve este carácter, podemos dicir que, aínda transformado, segue vivo.

      Perviviron uns cantos e contados entroido rurais nalgúns recunchos de Galicia

     Esta é unha mostra dalgúns dos que se conservan, os máis singulares ou espectaculares, que loitan por manter a pureza contra os ataques da modernidade

      Chámanse peliqueiros ou cigarróns as máscaras características de Laza e Verín (Ourense) e comarcas próximas. Posiblemente sexa o entroido máis antigo e espectacular de Galicia.

      O peliqueiro loce un traxe moi colorista: camisa branca, gravata vermella,chaqueta curta moi adornada,calzóns brancos, medias de cores vivas e zapatos de punta fina. No van, pola parte posterior, leva seis grandes chocas. A máscara é de madeira e remata nunha especie de mitra decorada con debuxos de animais; na parte posterior péchase coa pelica dun animal. Na man leva unha zamarra ou zamarallo, látego co que o peliqueiro zurra a xente.

      Case sempre en grupo, os peliqueiros percorren incesantemente as rúas da vila. Van en ringleira. corren e choutan sen parar e non poden destapar a cara, agás que se encontren nun local cerrado. Pode ser insultado, pero non tocado. Ninguén pode descubrir a súa identidade. Os veciños teñen a obriga de invitalos a viño e bica de Entroido cando chaman as súas casas ou mesmo se os sorprenden cerca dun bar. O peliqueiro azouta as persoas do lugar que o insultan e provocan. Sobre todo, fustriga e ameaza, estalando o látego con forza contra o chan. “Mete medo”. Esas son as súas prerrogativas. É unha autoridade, exerce un curto poder durante o tempo de Entroido.

       En Laza e as súas parroquias sae tamén a Morena. É a representación dunha vaca. A cabeza está feita de madeira e os cornos son auténticos. Os ollos e a lingua son dun encarnado forte. A Morena arremete contra a xente e sente especial debilidade polas mulleres con saias, que tenta levantar cos seus cornos. Os mozos que a escoltan levan fariña para emporcallar o persoal presente e un temido saco con formigas excitadas. Esta insólita munición tentan colocarlla entre as roupas ós escaldados veciños, que procuran non saír á rúa sen vestiario ben hermético.

       Outro dos actos tradicionais en Laza é o Testamento do Burro. Un gracioso do lugar montado nun burro procede a lectura dunhas burlonas e satíricas coplas que recordan os aconteceres da vila desde o entroido anterior e somete a burlas ós veciños que os protagonizaron. Está moi mal visto non asistir ó Testamento do Burro, acto que consiste nun simbólico reparto das parte do animal.

       A festa remata coa queima do Entroido que presidiu o exceso, tras un paseo en carro pola vila.

       Son as máscaras únicas e exclusivas de Xinzo. Son as máscaras raíñas dun carnaval amplo e extenso, o máis extenso de Galicia, xa que os tres días grandes van prologados doutros domingos dedicados ó Fareleiro, ó Oleiro e ó Corredoiro. É o de Xinzo un Entroido con uns matices cada vez máis urbanos, pero sen perder a súa autenticidade.

       A Pantalla viste calzón longo e camisa ou camiseta brancos .Nas pernas unhas polainas negras e na cintura unha faixa encarnada. Polo lombo cae unha capa de seda encarnada ou negra con fitas de cores. No pescozo, un pano da cabeza de muller, atado na parte de atrás. A faixa axuda a amortecer o peso dun cinto de campaíñas e cascabeis.

      A careta ou pantalla cobre a cara e a cabeza. É unha soa peza confeccionada artesanalmente. A cara representa un demo de expresión máis amable ca malvada e con elegante bigote pintado.Vai decorada con debuxos de figuras astrais ou de animais.Nas mans, enluvadas, leva unha ou dúas vexigas de vaca  curadas e infladas que baten entre si.

       En grupos que acostuman a incluír de tres a dez pantallas, corren polas rúas. As pantallas, erixidas en algo así como gardas da orde carnavalesca, buscan os nativos do lugar que cometeron a ousadía de saír á rúa sen ningún tipo de disfrace. É unha herexía que ten que ser castigada. Se é muller, acósana facendo figuras diante dela e ameaazándoa coas vexigas. Se é home, a cousa varía e o ritual adquire toda a forza. Unha vez avistado o infractor, as pantallas corren cara el e, se este se percata, debe tentar a fuxida. Ten dúas posibilidades: correr ou refuxiarse nun dos moitos bares que hai na vila. Se é alcanzado, débese resistir. As pantallas conducirano pola forza, probablemente en brazos, ó bar máis próximo. A multa é unha rolda de viños para o grupo de pantallas. 

       O Xenerais do val do Ulla chaman a atención polos seus uniformes de gran gala e polo porte dos cabalos que montan, adecuadamente adobiados para a ocasión. Visten unha chaqueta que vai repleta de enfeites, charreteiras, bordados, flocos, bandas e medallas. Van acompañados dun pequeno exército parroquial .

       O prato forte desta mascarada de ámbalas ribeiras do Ulla son os atranques ou enfrontamentos que antigamente había entre comparsas de dúas parroquias e hoxe son internos, entre xenerais e correos da mesma parroquia, divididos en dous bandos. Trátase dun choque pura e intensamente verbal e rimado. A regueifa que os protagonistas adoitan aprender de memoria , é seguida con grande atención polo público, que subliña con ovacións as mellores ocorrencias dos fachendosos correos e xenerais. Fachendosos e ridículos, os dous contendentes abordan na súa pelexa dialéctica temas variados da vida local, da política local ou nacional ou feitos históricos, representando cada cal o seu papel correspondente .Sempre moita ironía e parodia do militarismo máis esaxerado. Pero, o final, impoñerase o tino e trala dureza dialéctica chegarase a un amaño pacífico que culmina con vivas á paz e á unión entre as parroquias.

As Madamas e Galáns son personaxes do Entroido, lucidos e elegantes, que están presentes en moitas mascaradas da Europa meridional. Foron moi frecuentes en toda Galicia, pero actualmente só se poden ver en Cobres (Vilaboa - Pontevedra)

       A comparsa ten entre quince e vinte compoñentes que durante os tres días do Entroido dedícanse a visitar as casas dos veciños. Alí bailan e son correspondidos con donativos para a festa.

       O engado da comparsa de Cobres está na espectacularidade e colorido do vestiario que levan tanto as madamas coma os galáns. A base do vestiario duns e outras é inicialmente branca, pero a énfase ponse nos adobíos e nos complementos. Eles levan mantóns de Manila cruzados polas costas e na cintura e abundantes fitas e flocos por tódalas partes. As madamas levan un número esaxerado de colares ( o medio cento sobrepásase con facilidade) e outros aderezos. Con todo, a forza da indumentaria concéntrase nos sombreiros que levan  homes e mulleres . Trátase dun sombreiro de palla alto ó que se cosen gran número de flores naturais ou artificiais, plumas, colgantes, espellos e algunha pequena boneca, de xeito que chega a pesar tres ou catro quilos. Por detrás, penduran moitas fitas anchas de cores que chegan ata a altura dos xeonllos.

       A actividade carnavalesca deste grupo céntrase no baile, nas danzas de Entroido que executan con pasos de xotas e muiñeiras.