Biblioteca > Muller e Feminismo > A Muller en Roma


A MULLER EN ROMA

A familia en Roma era un grupo de persoas baixo a tutela do “pater familias” que tiña dereito sobre a vida e a morte de todos os membros, aínda que a muller pode chegar a ser “mater familias” sempre e cando sexa de bos costumes. Este poder dividíase en:

• Manus: sobre a esposa e as esposas dos seus descendentes.
• Patria potestas: sobre os descendentes.
• Dominica potestas: sobre os escravos .

A muller, sen embargo, non pertencía á familia se non estaba casada segundo o rito tradicional. As mulleres peor paradas en Roma eran as escravas que eran consideradas obxectos e non suxeitos de dereitos, posto que ademais de ter os peores traballos, debían compracer aos seus donos nas súas relación extramatrimoniais. As escravas non podían casar aínda que si podían unirse a outro escravo, unión esta chamada “contubernium”.

Para que o matrimonio fose válido facían falta catro condicións:

• A pubertade: a capacidade fisiolóxica para poder ter fillos
• O consentimento dos esposos: nunha primeira época o pater familias decide sen opinión dos seus fillos. Máis tarde os matrimonios adoptaban realizarse co consentimento dos esposos: o consentimento do “pater familias” e se este se opón, o matrimonio non pode realizarse.
• “Connubium”: facultade legal para contraer nupcias, é dicir, ser cidadán roman

Escea de Matrimonio Romano

Casaban a pronta idade e na maioría dos casos o matrimonio fora concertado polos pais. Unha vez casada, colaboraba activamente na dirección da casa. Participaba co seu marido nas obrigas que a vida social lles esixía, compartía con el a autoridade sobre o fillos e os serventes, saía libremente de compras, e asistía a reunións e a banquetes nos cales debía permanecer sentada, a diferenza dos homes que estaban recostados, e non podía beber viño puro pero si unha mestura de viño e mel (“mulsum”). Estas prohibicións foron desaparecendo. Asistían tamén aos espectáculos públicos e algunhas chegaron a participar como loitadoras e corredoras, etc.
A partir da república xeneralízase o matrimonio sine manu : os bens do marido e da muller quedan separados o que lle permite á muller administrar os seus propios bens alcadando unha independencia económica. En moitos casos esta superioridade económica fai que sexa o home o que se sinta inferior a súa muller.

“ Se amas inxenuamente a túa muller, se só a ela lle entregaches a alma, inclina a cabeza, coa cerviz disposta a soportar o xugo. Non encontrarás unha soa que perdoa algo ao seu marido. Aínda que estea totalmente namorada, goza en atormentalo e en desposalo. De modo que a un esposo tanto menos útil seralle a súa muller canto máis el sexa bo e desexable. Nada darás se a túa esposa se opón, se ela se nega, nada poderás vender. Tampouco comprarás se ela non quere. Ela percibirá os teus efectos.” (Juevenal, Sátiras ,VI, 206-214)

No tipo de matrimonio falado anteriormente o divorcio era moito máis sinxelo. Para divorciarse, tanto o home como a muller, chegaba un aviso oral ou escrito; no cal a fórmula habitual era: “colle as túas cousas e vaite!” cando o marido repudiaba a muller, ou “deixo as túas cousas contigo!”, cando a esposa era a que abandonaba ao marido.

No terreo político a muller non posuía ningunha clase de dereitos. Os autores clásicos sempre recorren ao mesmo argumento: infirmitas feminarun (debilidade das mulleres).

A MULLER NA SOCIEDADE ROMANA

Dende os primeiros tempos a muller gozou de moita máis liberdade cá grega, aínda que dende o punto de vista legal estaba baixo a autoridade do pai ou do marido carecendo de dereitos políticos e xurídicos. Sen embargo, ocupou un lugar importante dentro da familia e da sociedade e co paso dos anos adquiriu unha liberdade e independencia similar nalgúns aspectos á da muller actual. As mulleres non tiñan nome propio, ou sexa, praenomen . Só tiñan nome xentilicio, nomen, e o familiar ou alcume, cognomen . Non se sabe, en realidade, se non tiñan ou se non se querían que este se pronunciase xa que nos textos practicamente non se conserva ningún praenomen de ningunha muller.

O único momento do ano no que as mulleres eran libres era durante os cultos báquicos, as Bacanais. Nestas, as mulleres bebían viño, feito prohibido para elas, como mencionamos anteriormente, e practicaban sexo tanto heterosexual como homosexual. A existencia destas ceremonias demostra que o papel da muller no mundo romano era de procreación e de reprodución e non había lugar para o erotismo e o amor. A muller romana participaba como dona e matrona en toda a vida social da casa.

A dignidade da muller romana está a anos luz da grega. Nun principio era un modelo de austeridade, de fidelidade e de laboriosidade, pero co paso do tempo os costumes foron cambiando e así podemos ver distintos exemplos de mulleres romanas que foron famosas no seu tempo por diversas razóns:

• Lucrecia: que se suicidou tras ser violada por Sexto, fillo de Tarquinio o Soberbio, o que provocou a fin da Monarquía.
• Virxinia: que se negou a manter relacións con Decemuiro Apio Claudio, o que orixinou o suicidio do pai desta e a expulsión de todos os decemuiros.
• Veturia e Volumia: Esposa e nai do traidor Coriolano, saíron ao paso deste cando marchaba ao fronte dos Volscóns para destruír Roma e conseguiron que remitira as armas.
• Cornelio: nai dos gracos, exemplo de fidelidade ao seu esposo morto, en contradición coas leis de carácter demográfico, que obrigaban a casar ás viúvas pasado un tempo da morte do seu marido. Esta negouse quedando como exemplo de muller dun só home, polo que se chamou uniuira . Culta e refinada foi admirada por Cicerón.
• Marcia. Esposa de Catón, aceptou ter fillos con Hortensio, ancián e amigo do seu marido, que llo pediu como favor para poder manter o patrimonio familiar. Ela consentiu por amor ao seu esposo e volveu con el á morte de Hortensio, conculcando a tradición da uniuria.
• Clodia. Bautizada co sobrenome de Lesbia por Catulo. Entregouse a unha vida disoluta tras a morte do seu esposo. Rodeada de amantes entre os que se incluía o seu irmán Clodio, e pasou así o resto da súa vida.

As mulleres romanas fronte ás gregas educaron persoalmente aos seus fillos, co que o seu papel non era só o de maternidade se non que participaban na vida dos seus homes para así converterse nas máis fieis trasmisoras destes. A sociedade transformouse completamente e mentres autores como Virxilio cantan a grandeza de Roma e o nacionalismo do pobo romano, outros autores como Ovidio, dan consellos sobre como peitearse ou que trucos hai que empregar para disimular os problemas da beleza feminina.
Definitivamente todo cambiou. Unha das mostras da emancipación da muller romana é que comezou a interesarse polos asuntos do Estado e apoderouse delas o desexo de conseguir influencia e poder.
A evolución dende entón foi continua aínda que de todas as formas as críticas dos homes contra a liberación da muller eran habituais, foran esposas dos máis humildes ou dos emperadores. Os comportamentos libertinos sería máis propios das mulleres de alta alcurnia, mentres que nas clases medias e baixa o comportamento feminino está considerado máis exemplar. Os séculos do principado trouxeron algúns motivos de emancipación das mulleres: podían instruirse no terreo intelectual, romper un matrimonio, se este non funcionaba, e disfrutaban da liberdade sexual.

Con isto acabamos a visión da muller romana da antigüidade. O seu estudo amosounos que desgrazadamente a situación da muller na actualidade non cambiou todo o que fora desexable. Invitámoste a que tentes mellorala.