Departamentos > Matemáticas > A historia e os seus matemáticos

As matemáticas na antiga Grecia

Arquímedes (287aC , 212 aC )

Considéraselle como o pai da ciencia mecánica e o científico e matemático máis importante da idade antiga. Tiveron que pasar case dous mil anos para que aparecese un científico comparable con el: Isaac Newton.

No campo das Matemáticas puras a súa obra máis importante foi o descubrimento da relación entre a superficie e o volume dunha esfera e o cilindro que a circunscribe; por esta razón mandou Arquímedes que sobre a súa tumba figurase unha esfera inscrita nun cilindro.

A el debémoslle inventos como a roda dentada e a polea para subir pesos sen esforzo. Tamén a el se lle ocurriu usar grandes espellos para incendiar a distancia os barcos inimigos.

¡Eureka, eureka¡ ¡Atopeino! Iso é o que din que berrou un día o sabio Arquímedes mentres daba saltos espido na bañeira. Non era para menos. Axudaría a medir o volume dos corpos por irregulares que foran as súas formas.

No ano 212 a .C., Siracusa foi conquistada polos romanos. Un grupo de soldados romanos irrumpiu na casa de Arquímedes ao que encontraron absorto trazando na area complicadas figuras xeométricas. "No tangere circulos meos" (Non toquedes os meus círculos), exclamou Arquímedes no seu mal latín cando un dos soldados pisou sobre as súas figuras. En resposta, o soldado traspasou coa súa espada o corpo dun ancián Arquímedes.

 

Pitágoras ( 582 aC , 500aC)

Pitágoras foi fillo de Mnesarco e que a primeira parte de sua vida pasouna en Samos, illa que abandonou no 522 a .C. É posíbel que viaxase entón a Mileto, para visitar despois Fenicia e Exipto; neste último país, berce do coñecemento esotérico, atribúeselle estudar os misterios, así como xeometría e astronomía.

Algunhas fontes din que Pitágoras marchou despois a Babilonia, para aprender alí os coñecementos aritméticos e musicais dos sacerdotes. Fálase tamén de viaxes a Delos e Creta antes de establecer, por fin, a súa famosa escola en Crotona, onde gozou de considerable popularidade e poder.

A comunidade pitagórica estivo rodeada de misterio; parece que os discípulos debían esperar varios anos antes de ser presentados ao mestre e gardar sempre estrito segredo acerca dos ensinos recibidos. As mulleres podían formar parte da cofradía; a máis famosa foi Teano, esposa do propio Pitágoras e nai dunha filla e de dous fillos do filósofo.

O pitagorismo foi un estilo de vida, inspirado nun ideal ascético e baseado na comunidade de bens, cuxo principal obxectivo era a purificación ritual (catarsis) dos seus membros a través do cultivo dun saber no que a música e as matemáticas desempeñaban un papel importante. O camiño dese saber era a filosofía, término que, segundo a tradición, Pitágoras foi o primeiro en empregar no seu sentido literal de «amor á sabedoría».

Tamén se atribúe a Pitágoras transformar as matemáticas nun ensino liberal mediante a formulación abstracta dos seus resultados, con independencia do contexto material en que xa eran coñecidos algúns deles; este é, en especial, o caso do famoso teorema que leva o seu nome e que establece a relación entre os lados dun triángulo rectángulo, unha relación de cuxo uso práctico existen testemuños procedentes doutras civilizacións anteriores á grega.

Nun sentido sensible, a harmonía era musical; pero a súa natureza intelixible era de tipo numérico, e se todo era harmonía, o número resultaba ser a clave de todas as cousas.

 

Thales de Mileto ( 640 aC , 560 a C )

Thales era un home esencialmente práctico: hábil en enxeñería, comerciante, astrónomo, xeómetra, estadista. Inclúese pola tradición entre os Sete Sabios .

Como comerciante contase del que un ano, previndo unha gran produción de olivas, monopolizou todos os lagares para facer o aceite, co cal obtivo una espléndida ganancia. Como o que ahora chamaríamos enxeñeiro, estivo dirixindo obras hidráulicas; dise que desviou o curso do río Halis mediante a construción de diques.

Como astrónomo foi o máis célebre, anticipou o eclípse total de sol visíbel en Asia Menor, como asimesmo crese que descubriu a constelación da Osa Menor e que consideraba á Lúa 700 veces máis pequena que o Sol. Explicou os eclipses de Sol e da Lúa e cría que o ano tiña 365 días.

A Thales atribúenselle cinco teoremas da xeometría elemental :

 

I.- Os ángulos da base dun triángulo isóscele son iguais.

II.- Un círculo é bisectado por algún diámetro.

III.- Os ángulos entre duas liñas rectas que se cortan son iguais.

IV.- Dous triángulos son congruentes se teñen dous ángulos e un lado igual.

V.- Todo ángulo inscrito nunha semicircunferencia é recto.

Thales busca o fundamento natural das cousas e cree. Pensaba así mesmo que a auga enchía todo o espazo. Imaxinábase a Terra como un gran disco flotando sobre as augas, sobre a cal existiría una burbulla hemisférica de aire, a nosa atmósfera sumerxida na masa líquida. A superficie convexa da burbulla sería o noso ceo e os astros según expresión de Thales "Navegarían polas augas arriba"

Escribiu un libro de navegación e dicíase que usou a constelación da Osa Menor que el definía como unha característica importante da navegación. Crese que Thales puido ter sido o mestre de Anaximandro e foi o primeiro filósofo natural da escola Milesiana.

 

Euclides ( 365 aC , 300aC)

Euclides é sen dúbida o Matemático máis famoso da antigüidade e quizais o máis nomeado e coñecido da historia das Matemáticas.

Coñécese pouco da vida de Euclides, con todo, a súa obra si é ampliamente coñecida. A súa obra máis importante é un tratado de xeometría que recibe o título de OS ELEMENTOS

Os Elementos consta de trece libros sobre xeometría e aritmética e tivo máis de 1.000 edicións desde a súa primeira publicación en imprenta en 1482. Pódese afirmar, xa que logo, que Euclides é o matemático máis lido da historia.

Cinco Postulados de Euclides

 

I.- Dados dous puntos pódense trazar unha recta que os une.

II.- Calquera segmento pode ser prolongado de forma continua nunha recta ilimitada na mesma dirección.

III.- Pódese trazar unha circunferencia de centro en calquera punto e radio calquera.

IV.- Todos os ángulos rectos son iguais.

V.- Se unha recta, ao cortar a outras dúas, forma os ángulos internos dun mesmo lado menores que dous rectos, esas dúas rectas prolongadas indefinidamente córtanse ao lado no que están os ángulos menores que dous rectos. Por un punto exterior a unha recta pódese trazar unha única paralela.