Ao entrar en contacto cos textos literarios medievais, podemos advertir que o desexo da muller radica no enfermizo, no corrupto, no desequilibrado... mulleres insaciables que non dubidan en ser infieis se non se senten compracidas, que non vacilan en pagar sexo para satisfacer o seu desexo, que chegan a esquecer a súa tarefa de nais abnegadas polo seu desexo erótico.

Baixo o meu punto de vista, estas composicións non son un reflexo do desexo feminino na Idade Media, senón máis ben das crenzas e dos temores dos homes neste período histórico. A posición deste texto radica na visión que tiña o xénero masculino sobre o desexo da muller.

Podemos atopar unha morea de textos medievais nos que se manifesta de xeito claro e real o desexo feminino, pero a maioría ofrecen unha visión distorsionada e irreal deste; outra evidencia que podemos destacar é que trata sempre da postura da muller levada ao extremo, aparece plasmada coma un anxo ou demo. Todo isto amósanos unha valoración simplista e parcial na que entran en contacto dous trazos conflitivos, a maternidade e a sexualidade, dos que se derivan dous tipos de muller, a prostituta e a nai. Esta imaxe equívoca e incompleta do xénero feminino, entre a santidade e a faceta maléfica, é a propia da maioría das sentenzas, contos e cantigas desta etapa da historia.

Unha gran diversidade de escritos parten do punto de vista masculino, e detrás de moitos escritos onde a muller tenta impoñerse ao marido, este amósanos unha postura totalmente fóra da realidade. O noso estudo centrarase, predominantemente, nas cantigas de escarnio e maldicir galego-portuguesas.

Dende o meu punto de vista, o xénero satírico é en certa maneira realista, porque emprega unha expresión coloquial e mesmo vulgar, atende aos problemas primarios da natureza humana (comida, bebida, necesidades sexuais, enfermidades...) Pero isto non quere dicir que a imaxe que se presenta nestes textos sexa a verdadeira. Non debemos confundir entre a realidade e a lírica, sobre todo se temos en conta que o xénero de escarnio se caracteriza por nos dar a coñecer o ridículo e o grotesco da realidade; esta está presente, pero manipulada e distorsionada.

Así, nas cantigas onde nos dan a coñecer os sentimentos da muller, máis que ofrecer unha imaxe auténtica e real desta, poñen de manifesto os medos, as supersticións e obsesións dos poetas, dende unha perspectiva máis ampla do xénero masculino. Nestas faise referencia a unha gran variedade de mulleres de diferentes condicións físicas, morais e sociais; señoras e mulleres de mala reputación, fermosas e feas, xoves e vellas. Segundo os autores, todas elas compórtanse igual no que se refire aos seus devezos sexuais.

O desexo erótico da muller aparece neste poemas levado ao extremo. A capacidade sexual feminina inquietaba profundamente ao home medieval. En moitas ocasións, o poeta búrlase da insaciábel excitabilidade da muller, que necesita máis de un obxecto erótico para satisfacerse; sen embargo, isto estaba permitido, aínda que para os relixiosos calquera acto sexual fóra do matrimonio estaba condenado: consideraban esta práctica exclusiva para a procreación, aínda que se non a realizaban podían padecer enfermidades derivadas da continencia excesiva, polo que o matrimonio era a mellor terapia e en caso de que non se puidese realizar, estaba permitida a masturbación.

O poeta é excesivamente duro, pois non se burla só do comportamento moral senón que tamén o fai da perda da beleza ou do frescor xuvenil. O termo “velha” era considerado, sobre todo entre as soldadeiras, unha designación moi pexorativa, unha inxuria. Hai que ter en conta que este tipo de mulleres vivía do seu físico, entón co paso dos anos facía que o sustento descendera nunha proporción considerábel.

Ademais da práctica masturbatoria, segundo se pon de manifesto nas cantigas, a ninfómana podía chegar a pagar ao home para satisfacer o seu desexo de sexo.

Ademais de moitas composicións que tratan o tema da hiperactividade sexual patolóxica, atópase o problema da homosexualidade masculina.

É moi destacábel a figura da muller esixindo o dereito do pracer. Referíndonos a esta cuestión, cabe salientar que na sociedade medieval educábase ás mulleres para desempeñar papeis pasivos: casamento, sexualidade, xestación, parto, lactancia. No matrimonio non tiña dereito a buscar nada, simplemente a ser buscada. Na sexualidade esperaba que o marido actuara sobre ela. Nunca empezaba a actividade sexual e non respondía aos estímulos eróticos de maneira activa. En canto á fecundación, lactancia e outras, xa eran propias da muller de xeito natural. Podemos concluír, pois, que a muller soamente ten a misión de recibir e aceptar todo aquilo que o marido lle impuña.

Unha muller que os homes vían como parella e nai dos seus fillos fronte á outra muller existente, espontánea sempre como amante pero nunca como parella; esta é o tipo de protagonista das cantigas, unha muller que se afasta do moralmente aceptado, que tenta conseguir pracer. Os poetas amosan a imaxe dunha muller insatisfeita que busca fóra do fogar o que non pode atopar neste, unha muller insaciábel que aínda que ten sexo co marido, busca relacións complementarias, e aínda que o adulterio é a falta máis grave que pode cometer a muller, os autores tratan con despreocupación e ironía.

Algúns poetas como Pero da Ponte xustifican a infidelidade da muller dicindo que o marido é incapaz de satisfacela. Este autor establece diversas comparacións, non se pode censurar á muller se encontra outro home que lle dea o que o marido lle nega.

Para poder interpretar unha cantiga debemos ter en conta que as relacións sexuais que non estaban permitidas pola norma relixiosa e moral eran moi condenadas e consideradas como algo non natural. Quizais un bo exemplo o teñamos na “Summa Teolóxica” de Santo Tomás de Aquino, na teoría dos praceres non naturais. Este autor trata a homosexualidade como as relacións entre os animais, talmente como algunhas cantigas.

Eu penso que toda imaxe fundada arredor da muller débese a diferentes crenzas que nunca tiveron dor da muller e todos estes inventos transmítense en todos os ámbitos da sociedade. Nunha sociedade medieval, á muller resultaríalle moi difícil expresarse libremente eludindo a presión da mentalidade do home, un exemplo claro está no ámbito literario xa que a penas había mulleres realizando esta tarefa. Isto radicou en que a muller chegouse a sentir inferior ao home, así como culpábel das desgrazas do seu marido. Pero a verdadeira postura que cabe salientar é a daquelas mulleres que non se axustaban á conduta do home mencionando que preferían ser a súa amante, isto dános a coñecer que o matrimonio non era para disfrutar del, senón soamente como un contrato realizado por intereses materiais.

Algunhas autoras defenden a igualdade entre o home e a muller no ámbito das relacións sexuais e temen o rexeitamento da maternidade que implica a muller como un ser só válido para a procreación, outras autoras concédenlle a liberdade ao xénero feminino e consideran o matrimonio acordado por intereses económicos e políticos como un nefasto destino.

Se temos que rematar dando un concepto de muller, estamos ante un verdadeiro dilema, xa que só podemos xulgar esta postura a través dos documentos que nos presentan diversos personaxes e a partir de aquí tentar sacar as nosas conclusións. Outro inconveniente é que os textos medievais presentan unha extraordinaria riqueza simbólica moi complicada de interpretar, pero a marxe disto, non podemos xeneralizar neste tema, sen embargo si que podemos falar de varios modelos de muller e de desexo con varias matizacións. Por unha parte temos aquela muller que vive do seu corpo e entregándose aos praceres carnais por intereses económicos, a que unía o seu corpo por amor e a que optaba por unha vida relixiosa no mosteiro, unha ampla variedade.

Dende o meu punto de vista, as mulleres non estaban ansiosas por practicar o sexo a todas horas e con todos os homes que se lle presentasen, pero si querían entregarse a aqueles que amaban, en caso de que isto non fose así as mulleres deberían ter o mesmo dereito que os homes a realizar todo tipo de actividades se estes tamén o facían. Outra postura que cabe mencionar é que deberían ter o mesmo dereito perante a lei e non estar marxinadas en todos os ámbitos, pero sobre todo ter unha certa conciencia e non crer que en realidade eran culpábeis da mala sorte do marido, xa que cada un busca o seu propio futuro.

En realidade, aquí estamos a non referir á etapa medieval, pero por desgraza está presente hoxe en día na nosa sociedade. Outro avance importante foi que a muller non se considera como un obxecto de procreación, anteriormente supeditada ao marido. Hoxe en día segue habendo moita violencia nos fogares, e a de peor situación case sempre é a muller.

Cabe destacar o labor de moitas mulleres que tiveron que dar a vida para conseguir a situación actual, tanto no marco legal, como na valoración social da propia muller.